Podsumowanie i ocena realizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolu po I semestrze

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w przedszkolu to zespół zaplanowanych działań podejmowanych przez nauczycieli oraz specjalistów zatrudnionych w placówce, takich jak psycholog, pedagog specjalny, logopeda czy terapeuta pedagogiczny. Wsparcie to nie ogranicza się wyłącznie do indywidualnych zajęć ze specjalistami, lecz obejmuje również codzienną pracę nauczyciela z dzieckiem i grupą przedszkolną.

W praktyce pomoc psychologiczno-pedagogiczna polega m.in. na:

• dostosowywaniu treści, metod i form pracy do indywidualnych możliwości oraz potrzeb rozwojowych dziecka,
• podejmowaniu działań z całą grupą rówieśniczą w celu przeciwdziałania wykluczeniu i budowania pozytywnych relacji,
• wspieraniu dziecka w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji z rówieśnikami,
• wzmacnianiu motywacji do podejmowania aktywności poprzez stosowanie adekwatnych systemów motywacyjnych,
• wspieraniu rozwoju umiejętności radzenia sobie z emocjami i ich regulacji,
• udzielaniu pomocy w rozwiązywaniu sytuacji trudnych i konfliktowych,
• prowadzeniu konsultacji z rodzicami lub opiekunami dziecka,
• omawianiu trudności dziecka w zespole specjalistów pracujących w przedszkolu,
• współpracy z poradnią psychologiczno-pedagogiczną,
• systematycznej ocenie funkcjonowania dziecka na poszczególnych etapach edukacji przedszkolnej.

Zakończenie pierwszego semestru roku szkolnego jest momentem, w którym dokonuje się pierwszej analizy i oceny działań realizowanych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Podsumowanie to odbywa się zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.

Należy jednak podkreślić, że ocena skuteczności podejmowanych działań nie powinna ograniczać się wyłącznie do podsumowań semestralnych. Równie istotna jest bieżąca analiza, pozwalająca sprawdzić, czy zastosowane formy wsparcia służą dobru dziecka, przynoszą oczekiwane efekty oraz czy wymagają modyfikacji.

Pełna i końcowa ocena efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolu dokonywana jest na zakończenie roku szkolnego.

Sprawozdanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej realizowanej w pierwszym semestrze roku szkolnego powinno w sposób uporządkowany przedstawiać zarówno zakres podjętych działań, jak i ich efekty. Dokument ten pełni istotną rolę organizacyjną i nadzorczą, dlatego warto zadbać o jego kompletność oraz czytelność.

W sprawozdaniu warto uwzględnić przede wszystkim opis przeprowadzonej we wrześniu obserwacji rozwoju oraz funkcjonowania dzieci w poszczególnych grupach przedszkolnych, wraz z wnioskami wynikającymi z tych obserwacji. Istotnym elementem jest także wskazanie liczby dzieci objętych badaniami przesiewowymi prowadzonymi przez specjalistów, takich jak psycholog czy logopeda.

Kolejnym obszarem, który powinien znaleźć odzwierciedlenie w sprawozdaniu, jest liczba dzieci zakwalifikowanych – na podstawie obserwacji oraz badań przesiewowych – do objęcia pomocą psychologiczną, logopedyczną lub wsparciem pedagoga specjalnego bądź innych specjalistów. Warto również wskazać liczbę dzieci skierowanych do pogłębionej diagnostyki w poradni psychologiczno-pedagogicznej.

W dokumencie należy uwzględnić dane dotyczące dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, dla których opracowano i realizowano Indywidualne Programy Edukacyjno-Terapeutyczne, a także liczbę dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju na podstawie wydanych opinii. Ważnym elementem sprawozdania jest również informacja o liczbie konsultacji prowadzonych z rodzicami przez nauczycieli oraz specjalistów.

Sprawozdanie powinno zawierać także opis form pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej dzieciom, z uwzględnieniem nazw zajęć, ich regularności, przydzielonego czasu, celów oraz stosowanych metod i oddziaływań terapeutycznych.

Cele pomocy psychologiczno-pedagogicznej powinny być dostosowane do indywidualnych potrzeb rozwojowych dzieci oraz wynikać z przeprowadzonej diagnozy. Przykładowe cele w obszarze pomocy psychologicznej mogą obejmować rozwijanie umiejętności regulacji emocji, w tym rozpoznawania, nazywania, rozumienia i wyrażania uczuć w sposób społecznie akceptowany, poprawę funkcjonowania w relacjach rówieśniczych, trening radzenia sobie z sytuacjami konfliktowymi oraz doskonalenie rozumienia sytuacji społecznych.

Do celów wsparcia można również zaliczyć pomoc w opracowywaniu trudnych doświadczeń, wzmacnianie koncentracji uwagi oraz rozwijanie wspólnego pola uwagi, istotnego dla efektywnej komunikacji i współpracy z innymi.

Opisując działania podejmowane przez specjalistów, warto wskazać, że zajęcia z psychologiem mogły opierać się m.in. na budowaniu relacji poprzez wspólną, naprzemienną zabawę, pracy nad doświadczeniami dziecka w ramach zabawy terapeutycznej, wykorzystywaniu metod arteterapeutycznych oraz bajkoterapeutycznych, nauce prostych technik oddechowych czy stosowaniu różnorodnych narzędzi psychologicznych, takich jak plansze sytuacyjne czy gry psychologiczne.

Na analogicznych zasadach należy opisać działania podejmowane przez pozostałych specjalistów oraz nauczycieli. Sprawozdania przygotowywane przez osoby realizujące pomoc psychologiczno-pedagogiczną powinny również zawierać wnioski dotyczące ewentualnej potrzeby rozszerzenia wsparcia, wprowadzenia dodatkowych zajęć lub modyfikacji dotychczasowych oddziaływań.

Podsumowanie działań podejmowanych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej powinno uwzględniać także przeprowadzenie wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Ocena ta powinna być dokonywana co najmniej dwa razy w ciągu roku szkolnego, o ile nie została przeprowadzona wcześniej.

Należy jednocześnie pamiętać, że półroczna ocena efektywności realizacji IPET nie jest obowiązkowa. W sprawozdaniu warto natomiast odnieść się do celów przyjętych na dany rok szkolny w zakresie organizacji i realizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wskazać stopień ich realizacji.

Przygotowanie rzetelnej oceny efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej po pierwszym półroczu wymaga od dyrektora zgromadzenia kompletnej i spójnej dokumentacji. To ona stanowi podstawę do analizy podjętych działań, wyciągania wniosków oraz planowania dalszego wsparcia dla dzieci.

W pierwszej kolejności warto zebrać arkusze obserwacji pedagogicznych prowadzone przez nauczycieli, które dokumentują rozwój i funkcjonowanie dzieci w grupach przedszkolnych. Istotnym elementem są również arkusze badań przesiewowych sporządzane przez specjalistów, takich jak psycholog czy logopeda, pozwalające na wczesne wyłonienie dzieci wymagających wsparcia.

Niezbędne są także dzienniki zajęć prowadzonych zarówno przez nauczycieli, jak i specjalistów, które odzwierciedlają rzeczywisty przebieg udzielanej pomocy. Dyrektor powinien ponadto zgromadzić dokumentację dzieci objętych pomocą psychologiczno-pedagogiczną, niezależnie od tego, czy wsparcie zostało przyznane na podstawie obserwacji pedagogicznych, opinii psychologicznej czy orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. W tym zakresie szczególne znaczenie mają Indywidualne Programy Edukacyjno-Terapeutyczne, plany terapeutyczne, a także zalecenia do pracy z dzieckiem przekazane przez specjalistów zewnętrznych.

Ważnym elementem podsumowania są również sprawozdania nauczycieli i specjalistów z realizacji powierzonych im zadań, które pozwalają ocenić zakres i jakość podejmowanych działań. Całość dokumentacji powinna zostać uzupełniona o zapisy dotyczące współpracy i komunikacji z rodzicami oraz poradnią psychologiczno-pedagogiczną.

Śródroczne podsumowanie daje możliwość zestawienia zidentyfikowanych na początku roku potrzeb dzieci z działaniami, które zostały podjęte w celu ich zaspokojenia. W toku analizy warto sprawdzić, czy rozpoznanie potrzeb rozwojowych dzieci zostało przeprowadzone w sposób rzetelny, czy zespół psychologiczno-pedagogiczny trafnie zdiagnozował trudności dziecka oraz czynniki je podtrzymujące, a także czy zaplanowane oddziaływania były adekwatne do zidentyfikowanych problemów.

Istotne jest również zweryfikowanie czy liczba godzin przydzielonych specjalistom umożliwiła objęcie wsparciem wszystkich dzieci, które tego potrzebowały, czy charakter i zakres zajęć odpowiadały realnym potrzebom rozwojowym przedszkolaków oraz czy kompetencje kadry pozwalały na skuteczne i optymalne wsparcie. Warto także ocenić, czy koordynatorzy pomocy psychologiczno-pedagogicznej prawidłowo realizowali swoje zadania oraz czy zakres powierzonych im obowiązków był adekwatny do możliwości organizacyjnych.

W procesie ewaluacji pomocne mogą okazać się autorskie ankiety ewaluacyjne przygotowane przez placówkę. Ich zastosowanie pozwala na zebranie informacji zwrotnych od nauczycieli, specjalistów oraz rodziców dzieci objętych pomocą psychologiczno-pedagogiczną, co umożliwia wielostronne spojrzenie na skuteczność podejmowanych działań.

Dzięki ankietom możliwe jest sprawdzenie, czy realizowane formy wsparcia przyniosły zakładane efekty, czy dzieci miały dostęp do oddziaływań adekwatnych do swoich potrzeb rozwojowych, a także czy rodzice dostrzegają rezultaty pracy i czują się włączeni we współpracę z przedszkolem. Narzędzia te pozwalają również ocenić, czy specjaliści w wystarczającym stopniu wspierali nauczycieli w codziennej pracy z dziećmi oraz czy istnieją obszary, w których wsparcie okazało się niewystarczające.

Ankiety ewaluacyjne mogą pełnić także funkcję diagnostyczną w odniesieniu do potrzeb kadry. Warto wykorzystać je do identyfikacji obszarów, w których nauczyciele i specjaliści odczuwają braki kompetencyjne. Można w nich zapytać o sytuacje trudne pojawiające się w danym semestrze, wymagające interwencji specjalistów, sposób jej przebiegu oraz ocenę skuteczności podjętych działań. Tak zebrane informacje stanowią cenną podstawę do planowania szkoleń, wsparcia merytorycznego i dalszego rozwoju zespołu.

Rzetelna i pogłębiona analiza udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej stanowi istotny element zarządzania wsparciem rozwojowym w przedszkolu. Jej głównym celem jest takie zaplanowanie dalszych działań, aby realnie odpowiadały na potrzeby całej społeczności przedszkolnej – dzieci, nauczycieli oraz rodziców. Ewaluacja pozwala dyrektorowi i zespołowi specjalistów spojrzeć całościowo na funkcjonujący w placówce system wsparcia i ocenić jego skuteczność.

W toku ewaluacji możliwe jest ustalenie czy zakres i intensywność udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej są wystarczające, a także zidentyfikowanie mocnych i słabszych stron przyjętych w przedszkolu rozwiązań. Analiza ta umożliwia określenie, jakie zmiany organizacyjne lub merytoryczne są potrzebne, aby system pomocy funkcjonował sprawniej oraz jakie dodatkowe formy wsparcia warto zaplanować w kolejnym semestrze.

Ewaluacja prowadzona po pierwszym semestrze może również stanowić punkt wyjścia do zaplanowania dalszych działań w zakresie współpracy z rodzicami, instytucjami wspierającymi pracę przedszkola, a także do ukierunkowania doskonalenia zawodowego nauczycieli i specjalistów. Istotne jest, aby podsumowanie i wnioski z ewaluacji miały charakter praktyczny i były rzeczywiście wykorzystywane przy planowaniu pracy na kolejne miesiące.

Warto podkreślić, że opisany sposób prowadzenia podsumowania i ewaluacji może być z powodzeniem stosowany nie tylko w przedszkolach publicznych, lecz także w przedszkolach niepublicznych oraz innych niepublicznych formach wychowania przedszkolnego.