Co do zasady żona zmarłego pracownika, która nigdy nie była pracownikiem danej placówki, nie nabywa automatycznie prawa do korzystania ze środków Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnychpo śmierci osoby uprawnionej. Ustawa o ZFŚS określa krąg osób uprawnionych do korzystania z funduszu, ale nie przewiduje automatycznego „przejścia” uprawnieniana członka rodziny po śmierci pracownika.

W praktyce oznacza to, że sama okoliczność bycia małżonkiem zmarłego pracownika nie przesądza o dalszym prawie do świadczeń socjalnychfinansowanych z funduszu.

Zgodnie z ustawą o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, osobami uprawnionymi do korzystania ze środków ZFŚSsą pracownicy i ich rodziny, emeryci i renciści – byli pracownicy i ich rodziny, a także inne osoby, którym pracodawca przyznał w regulaminie prawo do korzystania ze świadczeń socjalnych finansowanych z funduszu. Wynika to z art. 2 pkt 5 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

Uprawnienie członków rodziny ma charakter pochodny, co oznacza, że wynika z powiązania z osobą uprawnioną, czyli pracownikiem albo byłym pracownikiem. Samodzielne prawo do korzystania z ZFŚS po stronie członka rodziny nie istnieje, o ile nie zostało ono wyraźnie przewidziane w regulaminie funduszu.

W większości przypadków tak, ponieważ po śmierci pracownika ustaje jego status jako osoby uprawnionej do korzystania z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. W konsekwencji wygasa również podstawa, na której członek rodziny korzystał ze środków funduszu. Ustawa o ZFŚS nie zawiera przepisu, który wprost przesądzałby, że po śmierci pracownika członkowie jego rodziny zachowują prawo do korzystania z funduszu w dotychczasowym zakresie.

Dlatego należy przyjąć, że dalsze korzystanie z ZFŚS przez żonę zmarłego pracownika nie jest regułą, lecz wyjątkiem, który może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy wynika to wprost z regulaminu ZFŚS obowiązującego w danej placówce.

Kluczowe znaczenie ma regulamin Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, ponieważ to właśnie w tym dokumencie pracodawca określa zasady i warunki korzystania ze świadczeń socjalnych, w tym także ewentualne rozwiązania dotyczące sytuacji szczególnych, takich jak śmierć osoby uprawnionej.

Jeżeli regulamin ZFŚS przewiduje, że wdowa lub wdowiec po zmarłym pracowniku (albo emerycie lub renciście) zachowuje prawo do korzystania ze świadczeń socjalnych, wówczas możliwe jest dalsze przyznawanie takich świadczeń również po śmierci osoby uprawnionej. Jeżeli jednak regulamin nie zawiera wyraźnych postanowieńw tym zakresie, brak jest podstaw prawnych do uznania, że małżonek zmarłego nadal pozostaje osobą uprawnioną do korzystania ze środków funduszu.

W tym zakresie należy odróżnić dwie sytuacje: świadczenia, które zostały przyznane jeszcze za życia pracownika, oraz świadczenia, o które dopiero planowano się ubiegać lub które miały zostać przyznane w przyszłości.

Jeżeli świadczenie zostało skutecznie przyznane za życia osoby uprawnionej, na przykład na podstawie decyzji pracodawcy, a do jego wypłaty nie doszło wyłącznie z przyczyn organizacyjnych, konieczna jest każdorazowo analiza postanowień regulaminu ZFŚS oraz charakteru danego świadczenia. Nie można jednak automatycznie przyjmować, że świadczenia z ZFŚS podlegają „dziedziczeniu”, ponieważ fundusz ma charakter socjalny i jest ściśle powiązany z sytuacją życiową konkretnej osoby uprawnionej.

Jeżeli natomiast świadczenie nie zostało przyznane za życia pracownika, to po jego śmierci co do zasady brak jest osoby uprawnionej, na rzecz której mogłoby ono zostać przyznane. Wyjątek od tej zasady może wynikać wyłącznie z regulaminu ZFŚS, jeżeli wprost dopuszcza on możliwość przyznania określonych świadczeń wdowie lub wdowcowi po zmarłym pracowniku.