W związku z przejściem na emeryturę albo rentę z tytułu niezdolności do pracy pracownikowi niepedagogicznemu (samorządowemu) przysługuje jednorazowa odprawa. Jej wysokość zależy od stażu pracy i wynosi:

1. po 10 latach pracy – dwumiesięczne wynagrodzenie
2. po 15 latach pracy – trzymiesięczne wynagrodzenie
3. po 20 latach pracy – sześciomiesięczne wynagrodzenie

Warto podkreślić, że aby nabyć prawo do odprawy emerytalnej, nie jest wymagane, by pracownik przeszedł na emeryturę natychmiast po rozwiązaniu stosunku pracy. Odprawa przysługuje również wtedy, gdy przejście na emeryturę następuje w niedalekim czasiepo ustaniu zatrudnienia.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego związek między rozwiązaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę (w tym także na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne) jest interpretowany szeroko. Oznacza to, że nabycie prawa do świadczenia nie musi być bezpośrednią przyczynązakończenia zatrudnienia.

Związek ten może mieć różny charakter:

1. przyczynowy – gdy rozwiązanie stosunku pracy następuje dlatego, że pracownik uzyskał prawo do świadczenia
2. czasowy – gdy rozwiązanie umowy zbiega się w czasie z uzyskaniem prawa do świadczenia, niezależnie od przyczyny rozwiązania stosunku pracy
3. czasowo-przyczynowy – gdy przyczyną rozwiązania umowy jest nabycie prawa do emerytury/renty i rozwiązanie następuje w chwili przyznania świadczenia
4. funkcjonalny – gdy rozwiązanie stosunku pracy następuje przed formalnym ustaleniem prawa do świadczenia, ale przyznanie emerytury/renty jest konsekwencją sytuacji bezpośrednio poprzedzającej ustanie zatrudnienia

Takie ujęcie potwierdzają m.in. wskazane przez Ciebie orzeczenia Sądu Najwyższego (m.in. I PRN 111/93, III ZP 18/99, II PK 149/10, II PK 316/15).

Choć prawo do odprawy emerytalnej powstaje w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z zamiarem przejścia na emeryturę, to dla celów dowodowych i rozliczeniowych pracodawca powinien posiadać oficjalny dokument potwierdzający ten fakt. W praktyce oznacza to, że:

• odprawa emerytalna powinna zostać wypłacona dopiero po przedłożeniu przez byłego pracownika decyzji ZUS przyznającej emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy,
• dokument ten jest podstawą do zakwalifikowania wypłacanego świadczenia jako odprawy emerytalnej, a nie jako innego świadczenia (np. uznaniowego czy odszkodowawczego).

Brak decyzji ZUS może prowadzić do zarzutu wypłaty świadczenia bez ustawowej podstawy , co jest szczególnie ryzykowne w przypadku pracodawców z sektora finansów publicznych, którzy są zobowiązani do przestrzegania zasad gospodarowania środkami publicznymi.

Równie istotna rola decyzji ZUS dotyczy Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (ZFŚS). Były pracownik może korzystać z funduszu na zasadach przewidzianych dla emerytów , ale tylko pod warunkiem, że:

• definitywnie zakończył zatrudnienie u danego pracodawcy,
• posiada ustalone prawo do emerytury, potwierdzone decyzją ZUS.

W tym kontekście decyzja ZUS pełni dla pracodawcy dwie ważne funkcje:

• jest podstawą do ujęcia byłego pracownika w ewidencji osób uprawnionych do korzystania z ZFŚS jako emeryt,
• stanowi uzasadnienie dla dalszego przetwarzania jego danych osobowych w ramach działań socjalnych realizowanych przez zakład pracy.
• Ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1135) – art. 38 ust. 3.