SCWEW w Prawie oświatowym. Nowe wsparcie dla przedszkoli w edukacji włączającej

SCWEW nie są nowym rozwiązaniem w praktyce oświatowej. Ośrodek Rozwoju Edukacji już prowadzi projekt „Budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej opartego na Specjalistycznych Centrach Wspierających Edukację Włączającą”, współfinansowany ze środków FERS 2021-2027. W 2026 r. organizowane były kolejne konkursy na tworzenie centrów, adresowane m.in. do organów prowadzących publiczne i niepubliczne przedszkola specjalne, szkoły specjalne i placówki specjalne.

Planowana nowelizacja ma pójść krok dalej - umocować funkcję SCWEW w przepisach Prawa oświatowego jako dodatkowe zadanie placówek specjalnych. Podobny kierunek był już wcześniej oficjalnie zapowiadany przez rząd: specjalistyczne placówki mają wykorzystywać swoje doświadczenie do wspierania przedszkoli i szkół ogólnodostępnych oraz integracyjnych, m.in. poprzez doradztwo i udostępnianie specjalistycznego wyposażenia.

Zgodnie z założeniami opisywanego projektu wsparcie SCWEW ma być kierowane przede wszystkim do kadry kierowniczej, nauczycieli, nauczycieli współorganizujących kształcenie oraz specjalistów zatrudnionych w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych oraz integracyjnych.

W praktyce centrum ma pomagać przedszkolu m.in. w:

• rozpoznawaniu barier i ograniczeń utrudniających dziecku funkcjonowanie,
• dostosowywaniu sposobu pracy do zróżnicowanych potrzeb dzieci,
• konsultowaniu trudnych sytuacji z nauczycielami i specjalistami,
• organizowaniu wspomagania przedszkola,
• doborze specjalistycznego sprzętu i pomocy,
• korzystaniu z projektowania uniwersalnego i racjonalnych usprawnień.

Takie formy pomocy są już stosowane w obecnym modelu SCWEW. ORE wskazuje m.in. na konsultacje w placówkach, wspólne planowanie działań, sieci współpracy, działania superwizyjne oraz wykorzystywanie wypożyczalni sprzętu specjalistycznego.

Jednym z projektowanych zadań SCWEW ma być ocena potrzeb dziecka w zakresie specjalistycznego sprzętu, przeprowadzana na wniosek dyrektora przedszkola lub szkoły. Centra mają również wypożyczać placówkom sprzęt specjalistyczny, pomoce dydaktyczne oraz materiały dostosowane do potrzeb dzieci i uczniów. Dzięki temu przedszkole nie zawsze będzie musiało samodzielnie kupować kosztowne wyposażenie. Wypożyczalnie sprzętu są już elementem praktycznego modelu działania SCWEW.

W projekcie ma zostać uregulowana również superwizja koleżeńska. Będzie mogła być prowadzona indywidualnie lub grupowo. Jej celem nie ma być kontrolowanie ani ocenianie nauczyciela. Chodzi o możliwość omówienia trudności pojawiających się w pracy, przeanalizowania ich przyczyn, wymiany doświadczeń i wspólnego poszukiwania sposobów działania.

Takie rozwiązania są już wykorzystywane w działających SCWEW. ORE opisuje działania superwizyjne jako przestrzeń refleksji nad praktyką nauczycielską oraz wymiany doświadczeń między specjalistami i nauczycielami.

Projektowane rozwiązania nie oznaczają likwidacji ani ograniczenia dotychczasowej roli placówek specjalnych. Funkcja SCWEW ma być dodatkowym zadaniem, które pozwoli wykorzystać ich specjalistyczną kadrę, doświadczenie i wyposażenie także na rzecz innych jednostek systemu oświaty. Taki kierunek od początku był jednym z założeń modelu SCWEW – placówki specjalne mają stanowić zaplecze eksperckie wspierające edukację dzieci w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych oraz integracyjnych.

Istotna część projektu dotyczy organizacji i finansowania systemu. Zgodnie z przedstawionymi założeniami zapewnienie wsparcia SCWEW ma docelowo należeć do zadań własnych powiatu. Nie w każdym przypadku będzie to jednak oznaczało konieczność tworzenia nowej jednostki. Powiat będzie mógł powierzyć funkcję SCWEW prowadzonej przez siebie placówce specjalnej. Jeżeli nie prowadzi odpowiedniej jednostki, projekt przewiduje możliwość współpracy z innym powiatem, gminą prowadzącą przedszkole specjalne albo - na określonych zasadach - innym podmiotem prowadzącym jednostkę systemu oświaty.

Zmiany mają być wdrażane stopniowo. Według założeń projektu w latach 2027–2028 zapewnianie wsparcia SCWEW nie będzie jeszcze obowiązkowym zadaniem każdego powiatu. W tym czasie mają być wykorzystywane również centra tworzone w ramach projektów FERS. To, że sieć SCWEW jest obecnie rozwijana właśnie w ramach FERS, potwierdzają aktualne materiały MEN i ORE. Natomiast od 1 stycznia 2029 r. zapewnienie wsparcia przez co najmniej jedną jednostkę pełniącą funkcję SCWEW ma stać się obowiązkowym zadaniem własnym powiatu.

Dla dyrektora przedszkola oznaczałoby to stworzenie bardziej trwałego, lokalnego systemu dostępu do specjalistycznej pomocy - niezależnego od czasowych projektów i konkursów grantowych.

Projekt ma ustawowo uporządkować rozwiązanie, które jest już testowane i rozwijane w systemie oświaty. Aktualne działania ORE potwierdzają, że SCWEW wspierają już przedszkola i szkoły m.in. poprzez konsultacje, działania superwizyjne i wypożyczanie sprzętu.