Reforma edukacji 2026 mimo weta? MEN: podstawy programowe można zmienić rozporządzeniem

To właśnie ta interpretacja wzbudziła wątpliwości części środowiska oświatowego i posłów opozycji. Pytania dotyczą nie tylko podstawy prawnej wydania nowych aktów wykonawczych, ale także skrócenia konsultacji społecznych i tempa wdrażania zmian.

W odpowiedzi na interpelację poselską nr 15625 wiceministra Katarzyna Lubnauer wskazała, że nawet bez zawetowanej nowelizacji resort może oprzeć się na art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz ust. 3 Prawa oświatowego. Przepisy te upoważniają ministra do określenia w drodze rozporządzenia podstawy programowej wychowania przedszkolnego, podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, a także warunków i sposobu realizacji zajęć edukacyjnych. Osobna delegacja obejmuje również ramowe plany nauczania.

Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że MEN przyjęło następujące założenie: weto prezydenta zablokowało ustawową część reformy, ale nie zamknęło drogi do wydania rozporządzeń, jeśli ich treść mieści się w granicach już istniejącego upoważnienia ustawowego. To właśnie na tej podstawie opublikowano 20 marca 2026 r. dwa kluczowe akty wykonawcze.

20 marca 2026 r. opublikowano:

1. rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, Dz.U. 2026 poz. 378,
2. rozporządzenie Ministra Edukacji z 12 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół, Dz.U. 2026 poz. 380.

Nowa podstawa programowa ma być stosowana od roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej, a w kolejnych latach również w następnych klasach. Rozporządzenie dotyczące ramowych planów nauczania także przewiduje wdrażanie zmian od 1 września 2026 r.

Resort tłumaczy skrócenie konsultacji społecznych koniecznością szybkiej reakcji po prezydenckim wecie. W odpowiedzi na interpelację wskazano, że pilne procedowaniebyło potrzebne nie tylko ze względów formalnych, ale także organizacyjnych. MEN argumentuje, że trzeba było zdążyć z:

1. procedurą dopuszczenia podręczników do użytku szkolnego najpóźniej do sierpnia 2026 r.,
2. przygotowaniem materiałów informacyjnych dla nauczycieli i dyrektorów,
3. organizacją szkoleń dla nauczycieli przedszkoli i szkół podstawowych przed 1 września 2026 r., z uwzględnieniem kalendarza ferii letnich.

Dla dyrektorów i nauczycieli oznacza to w praktyce jedno: nawet jeśli tryb wprowadzenia zmian budzi kontrowersje, szkoły i przedszkola nie powinny zakładać, że z nowych rozporządzeń będzie można się łatwo wycofać. Na dziś są to akty opublikowane i mające wejść w życie w określonym terminie.

W uzasadnieniu weta prezydent nie zakwestionował samego kierunku odchodzenia od pamięciowego przyswajania wiedzy. Podkreślono jednak, że całkowita rezygnacja z odgórnie określonego minimum programowego może prowadzić do arbitralności, utraty spójności systemu oświaty i nadmiernych różnic w ocenianiu uczniów. W ocenie prezydenta brak jasnych kryteriów wymagań edukacyjnych może skutkować nierównym traktowaniem uczniów oraz osłabieniem przejrzystości systemu. Zwrócono też uwagę na potrzebę powiązania systemu kształcenia z egzaminowaniem opartym na mierzalnych i porównywalnych wynikach.

To właśnie dlatego część środowiska oświatowego obawia się, że wprowadzanie rozporządzeń po wecie może rodzić dalsze spory interpretacyjne. Z perspektywy obowiązującego stanu prawnego kluczowe jest jednak nie to, czy rozwiązanie budzi kontrowersje polityczne, ale czy mieści się w granicach delegacji ustawowej. MEN twierdzi, że tak.

Dla dyrektorów i nauczycieli najważniejsze pytanie brzmi nie tyle „czy reforma miała idealną podstawę polityczną”, ale czy trzeba przygotowywać placówkę do zmian od 1 września 2026 r. Na podstawie obecnie opublikowanych przepisów odpowiedź brzmi: tak.

Warto też pamiętać, że wątpliwości dotyczą głównie tego, czy reforma „Kompas Jutra” może być częściowo realizowana rozporządzeniami mimo weta do ustawy, a nie tego, czy same opublikowane rozporządzenia zostały już ogłoszone. Zostały ogłoszone i dopóki nie zostaną uchylone albo zmienione, stanowią element obowiązującego porządku prawnego.