REKLAMA
Loading...
Loading...
REKLAMA
Kontakt
Wiedza i Praktyka Sp. z o.o.
ul. Łotewska 9a
03-918 Warszawa
Partnerzy serwisu
Copyright 2026 © Wszelkie prawa zastrzeżone
REKLAMA
REKLAMA
Wiedza i Praktyka Sp. z o.o.
ul. Łotewska 9a
03-918 Warszawa
REKLAMA
Przemysław Ogonowski 
Z tego artykułu dowiesz się m.in.:
Ocena funkcjonowania dziecka ma pomóc przedszkolu i poradni lepiej zrozumieć, jak dziecko radzi sobie w codziennym środowisku: podczas zabawy, zajęć, kontaktów z rówieśnikami, komunikowania potrzeb, wykonywania czynności samoobsługowych czy udziału w aktywnościach grupowych.
Jej znaczenie można ująć w kilku obszarach:
Zmiany wzmacniają sposób patrzenia na dziecko przez pryzmat jego realnego funkcjonowania, a nie wyłącznie nazwy trudności, diagnozy lub rozpoznania. Ministerstwo Edukacji wskazuje, że nowe rozporządzenie ma poprawić organizację i jakość pracy poradni psychologiczno-pedagogicznych, usprawnić działanie zespołów orzekających oraz lepiej wykorzystywać dostępne zasoby kadrowe.
W praktyce oznacza to większy nacisk na:
1) Podejście biopsychospołeczne, zgodne z kierunkiem wyznaczanym przez ICF, czyli patrzenie na dziecko w powiązaniu z jego aktywnością, uczestnictwem, możliwościami oraz środowiskiem.
2) Opis funkcjonowania dziecka w przedszkolu, a nie tylko wskazanie trudności lub rozpoznania.
3) Obserwację aktywności i uczestnictwa dziecka w codziennych sytuacjach przedszkolnych.
4) Współpracę przedszkola z poradnią psychologiczno-pedagogiczną w postępowaniach dotyczących wydawania opinii lub orzeczeń.
5) Uwzględnianie mocnych stron dziecka oraz tych dostosowań, które faktycznie pomagają mu funkcjonować w grupie.
W dyskusji o zmianach szczególnie ważne jest precyzyjne używanie pojęć. Nie każde określenie, które pojawia się w materiałach eksperckich lub szkoleniowych, ma taki sam status prawny.
Ocena funkcjonalna to szerokie pojęcie używane w pracach eksperckich, szkoleniowych i w debacie o reformie systemu wsparcia dzieci i uczniów. Oznacza proces zbierania i analizowania informacji o funkcjonowaniu dziecka, planowania wsparcia, wdrażania działań oraz monitorowania ich skuteczności. Opiera się na podejściu biopsychospołecznym - czyli takim, które uwzględnia nie tylko trudności dziecka, ale także jego środowisko, aktywność, uczestnictwo, zasoby i bariery
Ocena funkcjonowania dziecka to określenie ściślej związane z opisem tego, jak dziecko radzi sobie w konkretnych sytuacjach edukacyjnych, wychowawczych i społecznych. Od 1 września 2026 r. to właśnie ten obszar będzie miał szczególne znaczenie w postępowaniach prowadzonych przez publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne oraz w informacjach przygotowywanych przez przedszkola, szkoły i placówki. Nowe przepisy dotyczą m.in. przygotowywania i przekazywania poradni informacji o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia.
Wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania to pojęcie znane już dyrektorom, nauczycielom i specjalistom pracującym z dziećmi posiadającymi orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Jest elementem organizacji kształcenia specjalnego i pozostaje powiązana z opracowaniem oraz modyfikacją IPET.
Zatem ocena funkcjonalna jest pojęciem szerszym i opisuje sposób myślenia o diagnozie oraz wsparciu dziecka, natomiast ocena funkcjonowania i wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania to pojęcia, które należy odnosić do konkretnych procedur i dokumentów przewidzianych w przepisach.
Dla przedszkola najważniejsze będzie uporządkowanie sposobu obserwowania i opisywania funkcjonowania dziecka. Nie chodzi o ocenianie dziecka w znaczeniu szkolnych stopni ani o nadawanie mu etykiety. Chodzi o zebranie informacji, które pokażą, jak dziecko funkcjonuje w środowisku przedszkolnym i jakiego wsparcia potrzebuje.
W praktyce istotne będą m.in. dostosowań, metod pracy i form wsparcia.
Tak przygotowane informacje mogą pomóc poradni w lepszym rozpoznaniu potrzeb dziecka, a przedszkolu - w bardziej spójnym planowaniu działań wspierających.
Nowe regulacje nie powinny być traktowane wyłącznie jako kolejny obowiązek dokumentacyjny. Dobrze przeprowadzona ocena funkcjonowania może stać się narzędziem porządkującym pracę nauczycieli i specjalistów. Pozwala zobaczyć dziecko nie tylko przez pryzmat trudności, ale także jego możliwości, zasobów i warunków, które pomagają mu uczestniczyć w życiu grupy.
Dla dyrektora przedszkola oznacza to potrzebę zadbania o jasne procedury współpracy nauczycieli i specjalistów, spójny sposób dokumentowania obserwacji oraz przygotowanie zespołu do opisywania funkcjonowania dziecka językiem konkretnym, rzeczowym i opartym na faktach.
Materiał został opracowany przez dwóch ekspertów, którzy łączą znajomość przepisów oświatowych z praktycznym doświadczeniem w pracy z nauczycielami, dyrektorami i poradniami psychologiczno-pedagogicznymi.
Autorami opracowania są:
2) Przemysław Ogonowski - pracownik nadzoru pedagogicznego, egzaminator maturalny i nauczyciel języka francuskiego oraz
3) Marzenna Czarnocka - dyrektor poradni psychologiczno-pedagogicznej, wykładowczyni kursów dla nauczycieli i kadry zarządzającej placówek oświatowych.
Dzięki takiemu połączeniu perspektyw materiał nie ogranicza się do omówienia nowych regulacji. Pokazuje, jak rozumieć przepisy w codziennej pracy przedszkola, jak przekładać wymagania prawne na konkretne działania nauczycieli i specjalistów oraz jak przygotować placówkę do zmian w sposób uporządkowany, zgodny z prawem i możliwy do wdrożenia w praktyce.
Dalej publikujemy zapowiadaną część I praktycznych porad (odpowiedzi na pytania dyrektorów przedszkoli, nauczycieli i specjalistów).
Pytanie 1: Co dokładnie zmienia się od 1 września 2026 r. w związku z oceną funkcjonalną w przedszkolu, a co nie zmienia się w dotychczasowej pracy placówki?
Odpowiedź: Od 1 września 2026 r. zaczynają obowiązywać te przepisy nowego rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, które dotyczą oceny funkcjonowania dziecka oraz opinii o funkcjonowaniu dziecka przekazywanej przez przedszkole do poradni. Wynika to z rozporządzenia Ministra Edukacji z 2 marca 2026 r., które przewiduje, że właśnie z tą datą wchodzą w życie § 7 ust. 6 i 7 oraz § 8. Oznacza to, że od nowego roku szkolnego ocena funkcjonalna dziecka staje się standardem rozpoznawania potrzeb dziecka w postępowaniu prowadzonym przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną, a opinia przedszkola o dziecku sporządzana na potrzeby poradni ma być oparta na obszarach Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia, czyli ICF.
Jednocześnie trzeba bardzo wyraźnie odróżnić dwie rzeczy, bo to jest podstawowe założenie nowych regulacji. Czym innym jest ocena funkcjonowania dziecka lub ucznia sporządzana przez zespół w poradni psychologiczno-pedagogicznej przed wydaniem opinii albo orzeczenia, a czym innym opinia o funkcjonowaniu dziecka w przedszkolu przygotowywana przez przedszkole na prośbę poradni. Ocena funkcjonowania dziecka sporządzana przez poradnię ma szerszy zakres i jest tworzona na podstawie danych dotyczących aktywności i uczestniczenia dziecka, charakterystyki jego funkcjonowania w aspekcie funkcji i struktur ciała, trudności związanych z realizacją programu wychowania przedszkolnego oraz efektywności dotychczasowych działań wspierających. Uwzględnia ona również informacje od rodziców, nauczycieli i specjalistów, od samego dziecka, z dokumentacji oraz – jeśli zachodzi taka potrzeba - z obserwacji prowadzonych przez specjalistów poradni w środowisku przedszkola.
Zmiana po stronie przedszkola polega więc nie na przejęciu zadania poradni, lecz na tym, że od 1 września 2026 r. opinia o funkcjonowaniu dziecka przekazywana do poradni będzie miała bardziej szczegółowo określoną treść i termin wydania. Zgodnie z nowymi przepisami dyrektor przekazuje ją w terminie 10 dni od dnia otrzymania prośby o jej wydanie. Taka opinia ma zawierać m.in. informacje o funkcjonowaniu dziecka w przedszkolu, o jego trudnościach, mocnych stronach i uzdolnieniach, a także opis aktywności i uczestniczenia dziecka zgodnie z obszarami ICF, adekwatnie do wieku i poziomu rozwoju psychofizycznego. W przypadku dziecka do ukończenia wychowania przedszkolnego chodzi o takie obszary, jak uczenie się i stosowanie wiedzy, zachowania społeczne we wzajemnych kontaktach, porozumiewanie się, aktywność ruchowa i poruszanie się oraz dbanie o siebie. Opinia ma też obejmować zakres i rodzaj trudności w realizacji programu wychowania przedszkolnego, informacje o podjętych działaniach wspierających, udzielonej pomocy i jej efektach oraz wnioski do dalszej pracy z dzieckiem.
Nie zmienia się natomiast to, że podstawą codziennej pracy nauczyciela w przedszkolu pozostaje obserwacja pedagogiczna oraz rozpoznawanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dziecka w toku bieżącej pracy. Obowiązujące przepisy dotyczące pomocy psychologiczno-pedagogicznej nadal zakładają, że nauczyciele i specjaliści rozpoznają potrzeby dzieci, ich możliwości psychofizyczne oraz czynniki wpływające na ich funkcjonowanie. To oznacza, że ocena funkcjonalna w przedszkolu 2026 nie tworzy dla nauczyciela zupełnie nowego, odrębnego zadania diagnostycznego, lecz porządkuje i pogłębia sposób opisywania tego, co i tak jest rozpoznawane w pracy przedszkola. Nauczyciel nadal pełni rolę wspierającą, a nie rolę diagnosty w rozumieniu postępowania poradnianego.
W praktyce oznacza to, że od 1 września 2026 r. przedszkole będzie musiało przygotowywać opinię do poradni według bardziej uporządkowanego modelu, odwołującego się do funkcjonowania dziecka w przedszkolu i do obszarów ICF. Nie oznacza to jednak, że samo przedszkole sporządza ocenę funkcjonalną dziecka w takim znaczeniu, w jakim robi to poradnia psychologiczno-pedagogiczna. Właśnie to rozróżnienie powinno być punktem wyjścia do dalszego omawiania nowych przepisów i obowiązków dyrektora, nauczycieli oraz specjalistów.
Trzeba również zaznaczyć, że różnego rodzaju modele wdrożeniowe, materiały szkoleniowe, publikacje eksperckie czy narzędzia cyfrowe wspierające wdrażanie ICF w przedszkolu mogą mieć charakter pomocniczy, ale nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Mogą pokazywać możliwe sposoby organizacji pracy, dokumentowania obserwacji czy współpracy zespołu, jednak nie można ich utożsamiać z obowiązkami wynikającymi bezpośrednio z rozporządzenia. W ocenie funkcjonalnej w przedszkolu 2026 trzeba więc konsekwentnie oddzielać to, co wynika z przepisów, od tego, co jest rekomendacją lub rozwiązaniem modelowym.
Pytanie 2: Jaka jest różnica między oceną funkcjonalną a już istniejącymi narzędziami stosowanymi w oświacie?
Odpowiedź: Ocena funkcjonalna różni się od tradycyjnej diagnozy, w tym diagnozy psychologicznej czy medycznej, przede wszystkim przyjętym sposobem patrzenia na dziecko i jego potrzeby. Podczas gdy diagnoza kliniczna koncentruje się na rozpoznaniu jednostki chorobowej, ocena funkcjonalna dziecka służy rozpoznaniu mechanizmów jego funkcjonowania, identyfikowaniu barier występujących w środowisku oraz dostrzeganiu zasobów dziecka w obszarze aktywności i uczestnictwa. W tym sensie nie jest ona jednorazowym aktem „etykietowania”, ale procesem bardziej ciągłym i responsywnym, nastawionym na opis funkcjonowania dziecka w konkretnych warunkach edukacyjnych i społecznych. Taki kierunek wynika z nowych przepisów regulujących sposób wydawania opinii i orzeczeń przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne.
Różnica widoczna jest także w samym zakresie informacji. Dotychczas stosowane w oświacie narzędzia często skupiały się przede wszystkim na określonych trudnościach rozwojowych lub edukacyjnych, zwłaszcza w sferze poznawczej czy intelektualnej. Ocena funkcjonalna w przedszkolu 2026 ma natomiast szerszy charakter, ponieważ obejmuje nie tylko trudności, ale również sposób, w jaki dziecko działa i uczestniczy w codziennym życiu przedszkola. Dlatego nowe przepisy odwołują się do obszarów aktywności i uczestniczenia ujętych w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia, czyli ICF.
W przypadku dziecka do ukończenia wychowania przedszkolnego opinia o funkcjonowaniu dziecka przekazywana przez przedszkole do poradni ma od 1 września 2026 r. obejmować informacje dotyczące takich obszarów, jak uczenie się i stosowanie wiedzy, zachowania społeczne we wzajemnych kontaktach, porozumiewanie się, aktywność ruchowa i poruszanie się oraz dbanie o siebie. Oprócz tego ma zawierać zakres i rodzaj trudności w realizacji programu wychowania przedszkolnego. To pokazuje, że punkt ciężkości nie jest położony wyłącznie na samym rozpoznaniu trudności, lecz na całościowym opisie funkcjonowania dziecka w przedszkolu.
W praktyce oznacza to, że ocena funkcjonalna nie zastępuje wszystkich dotychczasowych narzędzi stosowanych w oświacie, ale porządkuje i poszerza sposób opisu funkcjonowania dziecka. Jej odrębność polega na tym, że nie ogranicza się do wskazania deficytów, lecz uwzględnia również aktywność dziecka, jego uczestniczenie w życiu grupy, wpływ środowiska oraz trudności pojawiające się w realizacji programu wychowania przedszkolnego. Dzięki temu opinia do poradni ma być bardziej użyteczna przy rozpoznawaniu potrzeb dziecka i planowaniu dalszego wsparcia.
Trzeba przy tym zachować ważne rozróżnienie. Obowiązujące przepisy prawa określają, jakie dane mają zostać uwzględnione w ocenie funkcjonowania dziecka sporządzanej przez poradnię oraz w opinii przedszkola o dziecku. Natomiast szersze opisy filozofii oceny funkcjonalnej, jej modelu pracy czy sposobu odchodzenia od „etykietowania” mają charakter objaśniający i pomagają zrozumieć sens zmian. Nie można jednak utożsamiać ich z odrębnym, dodatkowym obowiązkiem prawnym po stronie przedszkola. Obowiązkiem placówki pozostaje przygotowanie opinii o funkcjonowaniu dziecka w zakresie wskazanym w przepisach.
Pytanie 3: Kto, kiedy i w jakiej formie ma sporządzać ocenę funkcjonalną?
Odpowiedź: Ocenę funkcjonowania dziecka, czyli ocenę funkcjonalną w rozumieniu nowych przepisów, sporządza zespół działający w poradni psychologiczno-pedagogicznej przed wydaniem opinii albo orzeczenia. To poradnia odpowiada za przygotowanie tej oceny, a nie przedszkole. Zespół poradni dokonuje jej na podstawie danych dotyczących aktywności i uczestniczenia dziecka, charakterystyki jego funkcjonowania w aspekcie funkcji i struktur ciała, trudności związanych z realizacją programu wychowania przedszkolnego oraz efektywności działań wspierających. Uwzględnia przy tym informacje od rodziców, nauczycieli i specjalistów, od samego dziecka, z dokumentacji oraz - jeżeli zachodzi taka potrzeba - z obserwacji prowadzonych przez specjalistów poradni w środowisku przedszkola.
Po stronie przedszkola nie pojawia się obowiązek sporządzania oceny funkcjonalnej w takim znaczeniu, w jakim sporządza ją poradnia. Przedszkole przygotowuje natomiast opinię o funkcjonowaniu dziecka, jeżeli zwróci się o nią przewodniczący zespołu w poradni. Od 1 września 2026 r. taka opinia ma być wydawana w terminie 10 dni od dnia otrzymania przez dyrektora prośby poradni. Ma ona zawierać informacje o funkcjonowaniu dziecka w przedszkolu, w tym o trudnościach, mocnych stronach i uzdolnieniach, informacje o aktywności i uczestniczeniu dziecka w obszarach ICF, zakres i rodzaj trudności w realizacji programu wychowania przedszkolnego, informacje o działaniach podjętych przez nauczycieli i specjalistów, a także wnioski do dalszej pracy.
W praktyce oznacza to, że 10-dniowy termin nie powinien być traktowany jako moment, w którym dopiero zaczyna się poznawanie dziecka na potrzeby opinii do poradni. Rzetelność tej opinii opiera się na codziennej obserwacji pedagogicznej, rozpoznawaniu potrzeb dziecka oraz dokumentowaniu działań wspierających w toku bieżącej pracy przedszkola. Sam termin 10 dni jest terminem formalnym na przygotowanie i przekazanie poradni uporządkowanego podsumowania już zgromadzonej wiedzy o funkcjonowaniu dziecka w przedszkolu. To pozostaje spójne z obowiązującymi przepisami o pomocy psychologiczno-pedagogicznej, zgodnie z którymi nauczyciele i specjaliści rozpoznają indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne dzieci oraz czynniki wpływające na ich funkcjonowanie.
Jeżeli chodzi o formę organizacji pracy w przedszkolu, trzeba wyraźnie odróżnić obowiązujące przepisy od rozwiązań modelowych. Model wdrożeniowy zakłada możliwość wyznaczenia przez dyrektora koordynatora, na przykład pedagoga specjalnego albo psychologa, a także przygotowywanie materiału przez zespół złożony co najmniej z rodzica, wychowawcy lub nauczyciela i specjalisty. Trzeba jednak jasno zaznaczyć, że przepisy nie nakładają takiego obowiązku. Jest to rozwiązanie rekomendowane lub przykładowe, które może ułatwiać organizację pracy, ale nie stanowi wymogu prawnego. Obowiązek prawny polega na wydaniu opinii o funkcjonowaniu dziecka w terminie i w zakresie określonym w rozporządzeniu.
W przekazanym materiale pojawia się także odniesienie do WOPFU. W tym zakresie należy zachować precyzję: w przypadku dzieci objętych kształceniem specjalnym przepisy wymagają dołączenia do opinii dla poradni aktualnej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dziecka lub ucznia, a w przypadku dzieci objętych zajęciami rewalidacyjno-wychowawczymi - aktualnej okresowej oceny funkcjonowania. Oznacza to, że WOPFU staje się jednym z elementów materiału uwzględnianego w szerszym procesie oceny funkcjonowania dziecka, ale tylko tam, gdzie przepisy wprost to przewidują. Nie oznacza to natomiast, że każde dziecko w przedszkolu musi mieć sporządzany WOPFU tylko dlatego, że wchodzi w życie ocena funkcjonalna w przedszkolu 2026.
Podsumowując, ocena funkcjonalna dziecka jest sporządzana przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną przed wydaniem opinii lub orzeczenia. Przedszkole sporządza natomiast opinię o funkcjonowaniu dziecka w przedszkolu, na prośbę poradni, w terminie 10 dni od otrzymania takiej prośby. Forma wewnętrznej organizacji pracy nad tą opinią może być różna, a rozwiązania takie jak wyznaczenie koordynatora czy tworzenie zespołu roboczego mają charakter pomocniczy, a nie obowiązkowy.
Pytanie 4: Jakie dokumenty trzeba przygotować w placówce przed wrześniem 2026 r.?
Odpowiedź: Nowe przepisy nie nakładają na przedszkola obowiązku przygotowania przed 1 września 2026 r. odrębnego, zamkniętego zestawu nowych dokumentów organizacyjnych dotyczących oceny funkcjonalnej. Obowiązujące regulacje wskazują przede wszystkim, jaka ma być treść opinii o funkcjonowaniu dziecka przekazywanej do poradni oraz w jakim terminie ma ona zostać wydana po otrzymaniu prośby przez dyrektora, ale nie tworzą katalogu dokumentów, które każda placówka musi wcześniej obowiązkowo opracować. Od 1 września 2026 r. dyrektor będzie miał obowiązek wydać opinię o funkcjonowaniu dziecka w terminie 10 dni od otrzymania prośby poradni, a sama opinia ma zawierać elementy wskazane w rozporządzeniu Ministra Edukacji z 2 marca 2026 r.
Trzeba więc wyraźnie oddzielić to, co wynika z prawa, od tego, co jest rekomendowane w modelach wdrożeniowych. Zgodnie z przedstawionym materiałem rekomendowane jest określenie przez dyrektora zasad powoływania koordynatorów. Jest to jednak rozwiązanie modelowe, a nie obowiązek prawny. Podobnie należy traktować rekomendację, aby placówka posiadała opis własnych zasobów oraz barier architektonicznych i organizacyjnych. Taki materiał może być bardzo pomocny przy przygotowywaniu opinii do poradni i przy organizacji wsparcia dziecka, ale z samego przytoczonego przepisu nie wynika, że każda placówka musi obowiązkowo sporządzić taki dokument przed wrześniem 2026 r.
Z perspektywy praktycznej zasadne jest natomiast zgromadzenie dokumentacji z poprzednich diagnoz i wcześniejszych form wsparcia, jeżeli dziecko było nimi objęte. W materiale wskazano jako przykład dokumentację z wcześniejszego wspomagania rozwoju. Taka dokumentacja nie stanowi nowego, szczególnego obowiązku stworzonego wyłącznie na potrzeby oceny funkcjonalnej w przedszkolu 2026, ale jej uporządkowanie może mieć znaczenie dla zachowania ciągłości pomocy i dla przygotowania rzetelnej opinii o funkcjonowaniu dziecka. Jest to więc rozwiązanie organizacyjnie uzasadnione, jednak w tej części należy je traktować jako działanie przygotowawcze i rekomendowane, a nie jako nowy obowiązek nazwany wprost w przepisach.
Podobnie należy ocenić przygotowanie się do korzystania z narzędzi i metodologii. Oznacza to, że placówka może i powinna rozważyć wcześniejsze zapoznanie się z nowym sposobem porządkowania informacji o dziecku, zwłaszcza w układzie odnoszącym się do obszarów ICF w przedszkolu, ale nie można przedstawiać tego jako obowiązku prawnego polegającego na wdrożeniu konkretnego narzędzia czy gotowego modelu działania przed 1 września 2026 r. Przepisy określają treść opinii i sposób wykorzystania danych przez poradnię, natomiast nie narzucają jednej obowiązkowej wewnętrznej procedury organizacyjnej w przedszkolu.
W praktyce można więc przyjąć, że przed wrześniem 2026 r. placówka nie musi tworzyć nowych dokumentów tylko dlatego, że wchodzą w życie przepisy dotyczące oceny funkcjonalnej dziecka. Powinna jednak przygotować się organizacyjnie do sporządzania opinii o funkcjonowaniu dziecka w nowym układzie, a więc zadbać o to, by informacje o funkcjonowaniu dziecka w przedszkolu, jego trudnościach, mocnych stronach, podjętych działaniach wspierających i efektach tej pomocy były gromadzone w sposób uporządkowany i możliwy do szybkiego wykorzystania na potrzeby poradni psychologiczno-pedagogicznej. To już nie jest dodatkowy, odrębny obowiązek dokumentacyjny, lecz praktyczny sposób przygotowania się do wykonania obowiązków, które od 1 września 2026 r. będą wynikały wprost z rozporządzenia.
Pytanie 5: Jak rozmawiać z rodzicami i personelem, aby zmniejszyć opór wobec nowych rozwiązań związanych z oceną funkcjonalną w przedszkolu 2026?
Odpowiedź: W rozmowach z rodzicami warto wyraźnie podkreślać, że rodzic nie jest jedynie odbiorcą informacji, ale pełnoprawnym partnerem i „ekspertem od własnego dziecka”. Taki sposób komunikacji jest szczególnie ważny przy wyjaśnianiu, czym ma być ocena funkcjonalna dziecka i jaka jest rola opinii przedszkola o dziecku kierowanej do poradni psychologiczno-pedagogicznej. Rodzicom trzeba tłumaczyć, iż ocena funkcjonalna nie ma być „etykietą”, lecz narzędziem, które pozwala lepiej dostrzec nie tylko trudności, ale również talenty, zasoby i mocne strony dziecka. To właśnie takie ustawienie rozmowy może ograniczać obawy, że nowe rozwiązania służą wyłącznie formalnemu przypisaniu dziecka do określonej kategorii.
W komunikacji z nauczycielami i specjalistami trzeba z kolei wyraźnie akcentować, że ich rola nie polega na prowadzeniu diagnozy klinicznej. Zgodnie z sensem materiału źródłowego nauczyciele nie mają być klinicznymi diagnostami, lecz osobami, które opisują to, co rzeczywiście obserwują w codziennych sytuacjach przedszkolnych. W praktyce oznacza to, że mają opisywać funkcjonowanie dziecka w przedszkolu, jego aktywność, uczestniczenie, trudności, mocne strony i efekty podejmowanych działań wspierających, a nie rozstrzygać o medycznym czy psychologicznym rozpoznaniu. Taki sposób przedstawienia sprawy pomaga zmniejszyć napięcie wokół nowych przepisów i utrzymać właściwe rozumienie roli przedszkola.
Warto również tłumaczyć personelowi, że nowe rozwiązania mają w założeniu uporządkować informacje o dziecku, a nie mnożyć obowiązki ponad to, co już jest rozpoznawane w pracy przedszkola. Z materiału wynika, że ocena funkcjonalna ma zastępować rozproszoną dokumentację jednym spójnym profilem funkcjonowania dziecka, a nie zwiększać biurokrację. Dobrze więc podkreślać, że chodzi o lepsze uporządkowanie obserwacji i działań, które nauczyciele i specjaliści już prowadzą, a nie o tworzenie zupełnie nowego, dodatkowego systemu pracy oderwanego od codzienności placówki.
W rozmowach z zespołem warto też zaznaczać, że ocena funkcjonalna pozwala precyzyjniej nazwać trudności i potrzeby dziecka, które nauczyciele dotąd często rozpoznawali intuicyjnie. Taka komunikacja może pomóc pokazać praktyczny sens zmian: nie chodzi o zmianę samej istoty pracy z dzieckiem, ale o bardziej uporządkowany i wspólny język opisu funkcjonowania dziecka w przedszkolu. Dzięki temu łatwiej wyjaśnić, że nowe narzędzia mają w założeniu uprościć opis sytuacji dziecka i poprawić współpracę z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, a nie tworzyć dodatkowy ciężar dokumentacyjny.
Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że powyższy sposób prowadzenia rozmów ma charakter praktyczny i komunikacyjny. Z nowego rozporządzenia nie wynika odrębny obowiązek prawny dotyczący konkretnego modelu rozmowy z rodzicami i personelem. Są to raczej rekomendacje, które mogą pomóc we wdrożeniu nowych rozwiązań i zmniejszeniu oporu wobec zmian związanych z oceną funkcjonalną w przedszkolu 2026 oraz z przygotowywaniem opinii o funkcjonowaniu dziecka.
Pytanie 6: Jakie są największe ryzyka prawne, organizacyjne i etyczne związane z oceną funkcjonalną?
Odpowiedź: Największym ryzykiem prawnym jest podejmowanie przez nauczycieli działań diagnostycznych, do których nie mają uprawnień. W procesie oceny funkcjonalnej nauczyciel powinien pozostać obserwatorem i opisywać funkcjonowanie dziecka, a nie stawiać rozpoznania medyczne czy psychologiczne. Ryzyko może też wiązać się z błędnym przypisywaniem kodów i kwalifikatorów ICF, co może prowadzić do nieadekwatnego określenia potrzebnego wsparcia.
Po stronie organizacyjnej najczęściej wskazuje się obawę przed nadmierną biurokracją i dokładaniem nauczycielom kolejnych obowiązków dokumentacyjnych bez zapewnienia odpowiednich zasobów czasowych i kadrowych. Trudnością może być także brak znajomości narzędzi, zwłaszcza w początkowym okresie wdrażania nowych rozwiązań.
Istnieją również ryzyka etyczne. Choć ocena funkcjonalna w założeniu ma odchodzić od etykietowania, opisowy profil dziecka może w praktyce prowadzić do stygmatyzacji, zwłaszcza jeśli nie zostanie zachowana pełna poufność prac zespołu. Zagrożeniem jest także opieranie się na „wiedzy potocznej”, czyli na subiektywnych opiniach zamiast na rzetelnej obserwacji, ponieważ może to prowadzić do niesprawiedliwej oceny sytuacji dziecka.
Pytanie 7: Kiedy dokładnie szkoła lub przedszkole będzie musiało sporządzać ocenę funkcjonalną, a kiedy nie?
Odpowiedź: Przedszkole ani szkoła nie sporządza oceny funkcjonalnej w rozumieniu nowych przepisów. Ocenę funkcjonowania dziecka lub ucznia sporządza zespół w poradni psychologiczno-pedagogicznej przed wydaniem opinii albo orzeczenia. To właśnie poradnia prowadzi ten proces i gromadzi dane potrzebne do oceny funkcjonowania dziecka.
Po stronie przedszkola lub szkoły pozostaje natomiast obowiązek sporządzenia opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia, jeżeli zwróci się o nią poradnia. Od 1 września 2026 r. taka opinia ma być przygotowana w terminie 10 dni od dnia otrzymania przez dyrektora prośby o jej wydanie i ma zawierać informacje o funkcjonowaniu dziecka oparte na obszarach ICF.
Nie można więc utożsamiać opinii przedszkola z oceną funkcjonalną dziecka sporządzaną przez poradnię. W praktyce oznacza to, że przedszkole przygotowuje opinię do poradni wtedy, gdy zostanie o nią formalnie poproszone, natomiast samo nie prowadzi oceny funkcjonalnej jako odrębnej procedury poradnianej.
W założeniach proces oceny funkcjonalnej miał być uruchamiany zawsze wtedy, gdy potrzebę wsparcia zgłasza dziecko, rodzic, nauczyciel lub specjalista. Obecnie jednak przepisy wprost wiążą ocenę funkcjonowania dziecka z postępowaniem prowadzonym w poradni przed wydaniem opinii lub orzeczenia. Dlatego obowiązkiem przedszkola pozostaje sporządzenie opinii o funkcjonowaniu dziecka, a nie samodzielne prowadzenie oceny funkcjonalnej.
Pytanie 8: Czy ocena funkcjonalna będzie dotyczyć wszystkich dzieci i uczniów, czy tylko wybranych grup?
Odpowiedź: Formalna ocena funkcjonowania dziecka lub ucznia, o której mówią nowe przepisy, dotyczy tych dzieci i uczniów, wobec których poradnia psychologiczno-pedagogiczna ma wydać opinię albo orzeczenie. To oznacza, że w sensie prawnym nie jest to procedura prowadzona wobec wszystkich dzieci w przedszkolu czy wszystkich uczniów w szkole.
Jednocześnie nauczyciele w przedszkolach i szkołach nadal mają ogólny obowiązek prowadzenia obserwacji pedagogicznej i rozpoznawania indywidualnych potrzeb rozwojowych oraz edukacyjnych dzieci. Ten obowiązek dotyczy wszystkich dzieci, ale nie jest tożsamy z formalną oceną funkcjonalną sporządzaną przez poradnię.
Zgodnie z ideą edukacji włączającej ocena funkcjonalna w swoim założeniu miała służyć szerokiemu rozpoznawaniu potrzeb dziecka, zwłaszcza wtedy, gdy pojawiają się trudności w codziennym funkcjonowaniu, uczeniu się lub relacjach. Nie ma ona jednak charakteru badań przesiewowych prowadzonych wobec całej populacji. W praktyce miała być kierowana do dzieci wymagających dodatkowego wsparcia, niezależnie od tego, czy mają już diagnozę medyczną.
Pytanie 9: Na jakim etapie pracy z dzieckiem trzeba będzie przygotować ocenę funkcjonalną?
Odpowiedź: Ocena funkcjonowania dziecka pojawia się przede wszystkim na etapie postępowania prowadzonego w poradni psychologiczno-pedagogicznej. To zespół w poradni dokonuje jej przed wydaniem opinii albo orzeczenia, aby rozpoznać mechanizmy funkcjonowania dziecka. Na tym etapie poradnia może zwrócić się do przedszkola lub szkoły o przekazanie opinii o funkcjonowaniu dziecka w placówce, a dyrektor przekazuje ją w terminie 10 dni od dnia otrzymania takiej prośby.
Drugi etap dotyczy już planowania wsparcia po uzyskaniu orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Wtedy zespół w przedszkolu lub szkole dokonuje wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dziecka lub ucznia, która stanowi podstawę do opracowania indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego. W tym znaczeniu WOPFU jest elementem dalszej pracy placówki z dzieckiem, ale nie zastępuje oceny funkcjonowania sporządzanej wcześniej przez poradnię.
W praktyce oznacza to, że formalna ocena funkcjonalna dziecka pojawia się najpierw w poradni, przed wydaniem opinii lub orzeczenia, a następnie - w innym już celu i na podstawie innych przepisów - w placówce, jeśli dziecko zostaje objęte kształceniem specjalnym.
Pytanie 10: Czy ocena funkcjonalna będzie jednorazowa, czy trzeba ją będzie aktualizować? Jeśli tak, jak często?
Odpowiedź: Ocena funkcjonalna w poradni jest aktualizowana każdorazowo w związku z wydaniem orzeczenia lub opinii, co oznacza, że w zależności od potrzeb dziecka ocena może być dokonywana wielokrotnie, za każdym razem przy zmianach w orzeczeniu lub opinii.
W szkole lub przedszkolu zespół ma obowiązek dokonywania okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dziecka lub ucznia co najmniej dwa razy w roku szkolnym. Podczas tych ocen uwzględnia się efektywność realizowanego programu edukacyjnego, a w razie potrzeby modyfikuje się go. W praktyce oznacza to, że ocena funkcjonalna w przedszkolu nie jest jednorazowa, lecz stanowi ciągły proces, który jest na stałe związany z pracą placówki nad rozwojem dziecka.
Uwaga! W najbliższych dniach opublikujemy pozostałą część materiału, czyli odpowiedzi na poniższe pytania:
Nie przegap kolejnych części. Odwiedzaj PortalPrzedszkolny.pl i sprawdzaj daty publikacji kolejnych materiałów o ocenie funkcjonalnej.
Pracownik nadzoru pedagogicznego od 2009 r. (w tym od 2010 r. na stanowisku kierowniczym); egzaminator maturalny; nauczyciel języka francuskiego; pracownik punktu konsultacyjnego w kuratorium oświaty (sześciolatki, sieć szkół, przekształcenia, likwidacje); prelegent na konferencjach dot. m.in. zmian w przepisach prawa, statutów, tworzenia oddziałów dwujęzycznych; wieloletni administrator i koordynator ds. Elektronicznego Zarządzania Dokumentacją (EZD); wieloletni koordynator ds. zarządzania ryzykiem w urzędzie; współautor procedur wewnętrznych w urzędzie; rzecznik dyscyplinarny urzędu (służba cywilna).
