Ocena funkcjonalna różni się od tradycyjnej diagnozy, w tym diagnozy psychologicznej czy medycznej, przede wszystkim przyjętym sposobem patrzenia na dziecko i jego potrzeby. Podczas gdy diagnoza klinicznakoncentruje się na rozpoznaniu jednostki chorobowej, ocena funkcjonalna dziecka służy rozpoznaniu mechanizmów jego funkcjonowania, identyfikowaniu barier występujących w środowisku oraz dostrzeganiu zasobów dziecka w obszarze aktywności i uczestnictwa.

W tym sensie nie jest ona jednorazowym aktem „etykietowania”, ale procesem bardziej ciągłym i responsywnym, nastawionym na opis funkcjonowania dziecka w konkretnych warunkach edukacyjnych i społecznych. Taki kierunek wynika z nowych przepisów regulujących sposób wydawania opinii i orzeczeń przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne.

Różnica widoczna jest także w samym zakresie informacji. Dotychczas stosowane w oświacie narzędzia często skupiały się przede wszystkim na określonych trudnościach rozwojowych lub edukacyjnych, zwłaszcza w sferze poznawczej czy intelektualnej.

Ocena funkcjonalna w przedszkolu od 2026 r. ma natomiast szerszy charakter, ponieważ obejmuje nie tylko trudności, ale również sposób, w jaki dziecko działa i uczestniczy w codziennym życiu przedszkola. Dlatego nowe przepisy odwołują się do obszarów aktywności i uczestniczenia ujętych w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).

W przypadku dziecka do ukończenia wychowania przedszkolnego opinia o funkcjonowaniu dziecka przekazywana przez przedszkole do poradni ma od 1 września 2026 r. obejmować informacje dotyczące takich obszarów, jak:

• uczenie się i stosowanie wiedzy,
• zachowania społeczne we wzajemnych kontaktach,
• porozumiewanie się,
• aktywność ruchowa i poruszanie się,
• dbanie o siebie.

Oprócz tego opinia powinna zawierać zakres i rodzaj trudności w realizacji programu wychowania przedszkolnego. Pokazuje to wyraźnie, że punkt ciężkości nie jest położony wyłącznie na samym rozpoznaniu trudności, lecz na całościowym opisie funkcjonowania dziecka w przedszkolu.

W praktyce oznacza to, że ocena funkcjonalna nie zastępuje wszystkich dotychczasowych narzędzi stosowanych w oświacie. Jej rola polega na uporządkowaniu i poszerzeniu sposobu opisu funkcjonowania dziecka.

Najważniejszą zmianą jest to, że nie ogranicza się ona do wskazania deficytów, lecz uwzględnia również aktywność dziecka, jego uczestniczenie w życiu grupy, wpływ środowiska oraz trudności pojawiające się w realizacji programu wychowania przedszkolnego. Dzięki temu opinia przekazywana do poradni ma być bardziej użyteczna przy rozpoznawaniu potrzeb dziecka i planowaniu dalszego wsparcia.

Trzeba przy tym zachować istotne rozróżnienie. Obowiązujące przepisy prawa określają, jakie dane mają zostać uwzględnione w ocenie funkcjonowania dziecka sporządzanej przez poradnię oraz w opinii przedszkola o dziecku.

Natomiast szersze opisy filozofii oceny funkcjonalnej, jej modelu pracy czy sposobu odchodzenia od „etykietowania” mają charakter objaśniający. Pomagają zrozumieć sens zmian, ale nie stanowią odrębnego obowiązku prawnego. Obowiązkiem przedszkola pozostaje przygotowanie opinii o funkcjonowaniu dziecka w zakresie wskazanym w przepisach.