Wokół oceny funkcjonalnej pojawia się wiele wątpliwości. Jedną z najczęstszych jest przekonanie, że od września 2026 r. każde przedszkole będzie samodzielnie sporządzało formalną ocenę funkcjonalną dziecka. Nie na tym jednak polega istota projektowanych zmian organizacyjnych.

Formalna ocena funkcjonowania dziecka będzie sporządzana przez zespół działający w poradni psychologiczno-pedagogicznej przed wydaniem opinii lub orzeczenia. Przedszkole nie przejmie więc funkcji poradni ani nie będzie samodzielnie wydawało dokumentu, który zastąpi ocenę przygotowaną przez specjalistów poradni.

Zadaniem przedszkola będzie natomiast przygotowanie rzetelnej opinii o funkcjonowaniu dziecka w środowisku przedszkolnym. To bardzo ważny element całego procesu, ponieważ poradnia, przygotowując ocenę funkcjonowania, powinna dysponować informacjami o tym, jak dziecko radzi sobie w codziennych sytuacjach: w grupie rówieśniczej, podczas zabawy, w czasie zajęć, w kontaktach z dorosłymi, w czynnościach samoobsługowych oraz w sytuacjach wymagających komunikacji, samoregulacji i współpracy.

Nowe podejście wzmacnia znaczenie opisu codziennego funkcjonowania dziecka. Nie chodzi już wyłącznie o wskazanie trudności lub rozpoznanej niepełnosprawności. Większe znaczenie będą miały: aktywność dziecka, jego uczestnictwo w życiu grupy, mocne strony, zasoby, potrzeby oraz wpływ środowiska na rozwój i zachowanie dziecka.

Nowe rozwiązania opierają się na modelu biopsychospołecznym oraz założeniach Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia - ICF. Dla przedszkola oznacza to zmianę sposobu opisywania dziecka i jego potrzeb.

Dotychczas w wielu dokumentach dominowało pytanie: „Jakie dziecko ma trudności?”. Podejście funkcjonalne przesuwa uwagę na szerszą perspektywę. Zespół powinien zastanowić się nie tylko nad tym, co dziecku sprawia problem, ale także nad tym, co dziecko potrafi, w jakich warunkach funkcjonuje lepiej, jakie czynniki mu pomagają, a jakie bariery utrudniają aktywność i uczestnictwo w życiu grupy.

W praktyce warto zadawać pytania:

• Co dziecko potrafi zrobić samodzielnie?
• W jakich sytuacjach potrzebuje wsparcia?
• Jak funkcjonuje w zabawie, relacjach, komunikacji i codziennych czynnościach?
• Jakie są jego mocne strony i zainteresowania?
• Jakie warunki środowiskowe ułatwiają mu działanie?
• Jakie bariery ograniczają jego aktywność?
• Jakiego wsparcia potrzebuje, aby pełniej uczestniczyć w życiu grupy?

Ocena funkcjonowania nie koncentruje się więc wyłącznie na deficytach. Uwzględnia także potencjał dziecka, jego zasoby, relacje oraz środowisko, w którym się rozwija. Dzięki temu wsparcie może być lepiej dopasowane do rzeczywistych potrzeb, a działania nauczycieli i specjalistów bardziej spójne.

Z punktu widzenia organizacji pracy przedszkola kluczową rolę będzie pełnił dyrektor. To do dyrektora poradnia psychologiczno-pedagogiczna będzie kierowała prośbę o przekazanie opinii o funkcjonowaniu dziecka w przedszkolu. Po otrzymaniu takiego wniosku placówka będzie miała 10 dni na przygotowanie dokumentu.

Ten termin oznacza, że przedszkole nie może dopiero po otrzymaniu pisma z poradni zaczynać gromadzenia informacji o dziecku od podstaw. Dyrektor powinien wcześniej zadbać o to, aby obserwacje, wnioski z pracy nauczycieli i specjalistów oraz informacje o udzielanej pomocy były dokumentowane systematycznie.

Do zadań dyrektora będzie należało przede wszystkim:

• Ustalenie zasad współpracy nauczycieli i specjalistów.
• Określenie sposobu gromadzenia informacji o funkcjonowaniu dziecka.
• Uporządkowanie obiegu dokumentów.
• Przygotowanie wzoru opinii przekazywanej do poradni.
• Monitorowanie terminowości przygotowywania dokumentów.
• Zapewnienie spójności informacji przekazywanych przez osoby pracujące z dzieckiem.
• Wspieranie nauczycieli w rozumieniu nowego podejścia do opisu funkcjonowania dziecka.

Przepisy nie nakazują powoływania w przedszkolu koordynatora oceny funkcjonowania. W praktyce jednak dyrektor może rozważyć takie rozwiązanie organizacyjne. Funkcję osoby porządkującej proces przygotowania opinii może pełnić np. pedagog specjalny, psycholog, pedagog lub inny specjalista, jeżeli organizacja pracy placówki na to pozwala. Nie chodzi przy tym o przeniesienie odpowiedzialności z dyrektora, ale o usprawnienie współpracy zespołu i zebranie informacji w jednym, spójnym dokumencie.

Od września 2026 r. szczególnego znaczenia nabierze opinia o funkcjonowaniu dziecka przygotowywana przez przedszkole na potrzeby poradni psychologiczno-pedagogicznej. Dokument ten powinien przedstawiać dziecko w sposób możliwie pełny, oparty na codziennej obserwacji i współpracy osób, które znają jego funkcjonowanie w przedszkolu.

Opinia nie powinna ograniczać się do ogólnych stwierdzeń, że dziecko „ma trudności”, „wymaga wsparcia” albo „nie radzi sobie w grupie”. Powinna pokazywać konkretne sytuacje, obszary funkcjonowania, zaobserwowane potrzeby, mocne strony oraz działania, które zostały już podjęte w przedszkolu.

W opinii warto uwzględnić przede wszystkim:

• Wyniki obserwacji funkcjonowania dziecka.
• Opis trudności zauważanych w codziennych sytuacjach przedszkolnych.
• Mocne strony, uzdolnienia i zainteresowania dziecka.
• Informacje o aktywności i uczestnictwie dziecka w życiu grupy.
• Zakres trudności w realizacji programu wychowania przedszkolnego.
• Działania wspierające podjęte przez nauczycieli i specjalistów.
• Efekty udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
• Informacje o współpracy z rodzicami.
• Wnioski do dalszej pracy z dzieckiem.

W przypadku dzieci objętych kształceniem specjalnym ważnym źródłem informacji będzie również aktualna wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania dziecka, czyli WOPFU. Informacje zawarte w WOPFU mogą pomóc w przygotowaniu opinii dla poradni, ponieważ odnoszą się do różnych obszarów funkcjonowania dziecka oraz efektów udzielanego wsparcia.

Nowe rozwiązania nie tworzą odrębnego, całkowicie nowego obowiązku diagnostycznego dla nauczycieli przedszkola. Podstawą pracy nadal pozostaje obserwacja pedagogiczna prowadzona w toku codziennych zajęć oraz rozpoznawanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci.

Zmienia się jednak sposób porządkowania i wykorzystywania informacji z obserwacji. Nauczyciele będą musieli zwracać większą uwagę nie tylko na to, czego dziecko nie potrafi, lecz także na to, jak funkcjonuje w różnych sytuacjach, jakie ma zasoby, co sprzyja jego aktywności, a co ją ogranicza.

Szczególnie istotne będą obserwacje dotyczące:

• Aktywności dziecka podczas zabawy.
• Uczestnictwa w życiu grupy.
• Komunikacji z dziećmi i dorosłymi.
• Relacji społecznych.
• Samodzielności.
• Reakcji na zmiany i nowe sytuacje.
• Funkcjonowania podczas zajęć i aktywności swobodnych.
• Radzenia sobie z emocjami.
• Wpływu środowiska na zachowanie i rozwój dziecka.

Dzięki tak prowadzonym obserwacjom opinia dla poradni będzie opierała się na rzeczywistej wiedzy o dziecku, a nie na pojedynczych zdarzeniach lub ogólnych ocenach. Dla dyrektora oznacza to konieczność wspierania nauczycieli w systematycznym dokumentowaniu obserwacji oraz w formułowaniu wniosków przydatnych do planowania pomocy.

Nowy model zakłada ściślejsze powiązanie działań przedszkola i poradni psychologiczno-pedagogicznej. Przedszkole dostarcza poradni informacji o codziennym funkcjonowaniu dziecka, a poradnia wykorzystuje je podczas sporządzania formalnej oceny funkcjonowania oraz wydawania opinii lub orzeczenia.

W praktyce współpraca z poradnią będzie wymagała od przedszkola dobrej organizacji wewnętrznej. Jeżeli obserwacje i informacje o udzielanej pomocy będą rozproszone, niepełne albo przygotowywane dopiero w chwili otrzymania wniosku, trudno będzie zachować terminowość i rzetelność dokumentu.

Dyrektor powinien zadbać o:

• Systematyczne dokumentowanie obserwacji dziecka.
• Współpracę nauczycieli, wychowawców i specjalistów.
• Gromadzenie informacji o formach udzielonej pomocy.
• Analizowanie efektów podejmowanych działań.
• Bieżący kontakt z rodzicami.
• Przygotowywanie materiałów, które mogą być potrzebne poradni.
• Jasne określenie, kto zbiera informacje i przygotowuje projekt opinii.

Warto podkreślić, że przedszkole nie powinno czekać na opinię lub orzeczenie poradni, aby rozpocząć wspieranie dziecka. Jeżeli nauczyciele i specjaliści rozpoznają potrzeby rozwojowe lub edukacyjne, działania pomocowe należy podejmować niezwłocznie w ramach dostępnych form wsparcia. Dokumentacja przygotowywana dla poradni powinna odzwierciedlać także to, jakie działania przedszkole już podjęło i jakie przyniosły one efekty.

Ocena funkcjonowania dziecka nie może być efektem pracy jednej osoby. Rzetelny opis wymaga współdziałania nauczycieli, specjalistów oraz rodziców. Każda z tych osób obserwuje dziecko w innych sytuacjach i może wnieść do opinii ważne informacje.

Nauczyciele najczęściej najlepiej znają codzienne funkcjonowanie dziecka w grupie. Widzą, jak dziecko bawi się z rówieśnikami, komunikuje potrzeby, reaguje na polecenia, podejmuje aktywności, radzi sobie z samodzielnością i uczestniczy w zajęciach. Specjaliści mogą natomiast pomóc w pogłębionej analizie trudności, interpretacji obserwacji oraz zaplanowaniu adekwatnych działań wspierających.

Do podstawowych zadań nauczycieli należy:

• Prowadzenie obserwacji pedagogicznej.
• Dokumentowanie funkcjonowania dziecka.
• Identyfikowanie mocnych stron i trudności.
• Wdrażanie działań wspierających.
• Obserwowanie efektów udzielanej pomocy.
• Przekazywanie informacji potrzebnych do przygotowania opinii.

Specjaliści wspierają ten proces przez:

• Analizowanie zebranych informacji.
• Pomoc w interpretacji trudności dziecka.
• Wskazywanie możliwych form pomocy.
• Udział w opracowywaniu wniosków do dalszej pracy.
• Współpracę z nauczycielami i rodzicami.
• Udział w przygotowywaniu spójnej opinii o funkcjonowaniu dziecka.

Dla dyrektora ważne jest, aby zadania te nie były realizowane przypadkowo. Warto ustalić w przedszkolu, kto odpowiada za zebranie informacji, kto przygotowuje projekt opinii, kto go konsultuje i kto zatwierdza dokument przed przekazaniem do poradni.

Nowe rozwiązania nie oznaczają obowiązku tworzenia całkowicie nowej dokumentacji wewnętrznej. Nie zwalniają jednak dyrektora z konieczności sprawdzenia, czy obecne dokumenty i procedury pozwolą szybko i rzetelnie przygotować opinię o funkcjonowaniu dziecka.

Przed 1 września 2026 r. warto przeanalizować przede wszystkim:

• Dokumentację obserwacji pedagogicznych.
• Dokumentację pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
• WOPFU i IPET w przypadku dzieci objętych kształceniem specjalnym.
• Dokumentację wcześniejszego wspomagania rozwoju.
• Zasady współpracy nauczycieli i specjalistów.
• Sposób dokumentowania efektów udzielanej pomocy.
• Wzory opinii przekazywanych do poradni.
• Obieg informacji między nauczycielami, specjalistami, dyrektorem i rodzicami.

Celem nie jest mnożenie dokumentów, lecz uporządkowanie tych informacji, które przedszkole i tak powinno posiadać w związku z rozpoznawaniem potrzeb dziecka i organizowaniem pomocy. Dzięki temu przygotowanie opinii w 10-dniowym terminie nie będzie wymagało tworzenia dokumentu od podstaw, ale zebrania i uporządkowania danych już dostępnych w placówce.

Najważniejszym celem nowych rozwiązań nie jest zwiększenie liczby dokumentów, ale skuteczniejsze wspieranie dzieci. Ocena funkcjonowania ma pomóc lepiej zrozumieć, czego dziecko potrzebuje, jakie ma możliwości, jakie bariery napotyka i jakie warunki sprzyjają jego aktywnemu uczestnictwu w życiu przedszkola.

Zebrane informacje powinny prowadzić do konkretnych decyzji dotyczących:

• Dostosowania metod pracy.
• Organizacji środowiska edukacyjnego.
• Planowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
• Współpracy z rodzicami.
• Kierowania dziecka do poradni lub innych specjalistów.
• Monitorowania skuteczności podejmowanych działań.
• Modyfikowania wsparcia, jeżeli dotychczasowe działania nie przynoszą oczekiwanych efektów.

Dlatego dyrektor powinien pilnować, aby opinia o funkcjonowaniu dziecka nie była dokumentem tworzonym wyłącznie „dla poradni”. Powinna mieć znaczenie także dla samego przedszkola. Jeżeli z obserwacji wynika, że dziecko potrzebuje innej organizacji przestrzeni, większej przewidywalności dnia, wsparcia w komunikacji, pracy w mniejszej grupie, pomocy w relacjach społecznych lub dostosowania metod pracy, wnioski te powinny zostać przełożone na codzienne działania nauczycieli i specjalistów.

Wdrożenie nowego modelu współpracy z poradnią psychologiczno-pedagogiczną wymaga od dyrektora przede wszystkim uporządkowania pracy zespołu. Kluczowe będzie nie tylko to, czy przedszkole przygotuje opinię w terminie, ale również to, czy dokument będzie rzeczywiście pokazywał funkcjonowanie dziecka i pomoże zaplanować trafne wsparcie.

Dyrektor powinien zadbać o wspólne rozumienie celu zmian, jasny podział zadań, systematyczną obserwację, spójne dokumentowanie informacji oraz dobrą współpracę nauczycieli i specjalistów. Dzięki temu ocena funkcjonowania dziecka nie będzie traktowana jako kolejny obowiązek administracyjny, ale jako narzędzie lepszego rozpoznawania potrzeb, planowania pomocy i wzmacniania udziału dziecka w życiu przedszkola.

Największą wartością nowego podejścia jest odejście od patrzenia na dziecko wyłącznie przez pryzmat trudności. Przedszkole powinno opisywać także jego mocne strony, zasoby, aktywność i warunki, które pomagają mu funkcjonować. Taka perspektywa pozwala lepiej wspierać dziecko, a jednocześnie porządkuje pracę całego zespołu.

Artykuł opracowano na podstawie materiałów do webinaru