Projekt „Przedszkole bez zabawek”to przedsięwzięcie pedagogiczne polegające na czasowym usunięciu z sali wszystkich tradycyjnych, komercyjnych zabawek. W ich miejsce dzieci otrzymują do dyspozycji różnorodne surowce wtórne (np. pudła, kartony, tkaniny, sznurki) oraz bezpieczne materiały przyrodnicze.

Głównym celem tego działania jest stworzenie przestrzeni, w której najmłodsi muszą samodzielnie konstruować własne rekwizyty i wymyślać nieszablonowe scenariusze aktywności. Dzięki temu projekt skutecznie redukuje przebodźcowanie wywołane nadmiarem gotowych bodźców, pobudza naturalną wyobraźnię oraz silnie stymuluje współpracę i komunikację w grupie rówieśniczej.

Od 1 września 2026 r. jest to oficjalny element nowej podstawy programowej i ma formę obowiązkowego, minimum 10-dniowego doświadczenia edukacyjnego.

Założenia nowej podstawy programowejwpisują się w nutę współczesnej pedagogiki, odpowiadając na problem nadmiaru bodźców, z którym mierzy się dzisiaj większość wychowanków. Komercyjne zabawki często narzucają gotowy scenariusz zabawy i po krótkim czasie przestają angażować.

Gdy gotowe rekwizyty ustępują miejsca surowcom wtórnym (kartonom, rolkom, tkaninom czy elementom przyrodniczym), zachodzi głęboka zmiana w zachowaniu dzieci:

• Rozwój sprawczości i kreatywności– przedmiot bez określonego przeznaczenia staje się tym co wymyśli dziecko (np. karton zmienia się w rakietę, a patyk w różdżkę).
• Intensywna współpraca rówieśnicza– brak gotowych zabawek wymusza komunikację, podział ról i wspólne budowanie struktur.
• Redukcja przebodźcowania– stonowana przestrzeń i naturalne materiały wyciszają układ nerwowy i sprzyjają skupieniu.

Sukces 10-dniowego cyklu zależy od przemyślanej logistyki. Usunięcie zabawek bez odpowiedniego przygotowania otoczenia wywoła jedynie chaos. Realizację warto podzielić na cztery kluczowe etapy:

W projekcie „Przedszkole bez zabawek”rola nauczyciela ulega znaczącej zmianie. Z osoby organizującej i dającej gotowe instrukcje staje się on obserwatorem, moderatorem i partnerem w poszukiwaniach. Nauczyciel dba o bezpieczeństwo, stawia pytania otwarte i podrzuca inspiracje (np. wyzwania konstrukcyjne tygodnia), ale nie narzuca przebiegu zabawy.

Niezwykle istotnym elementem jest również edukacja rodziców. Warto wyjaśnić opiekunom celowość działania, pokazując, że brak gotowych zabawek to nie zaniedbanie, lecz świadomy zabieg pedagogiczny nakierowany na rozwój wyobraźni i samodzielności. Rodzice mogą zostać włączeni w projekt poprzez przynoszenie czystych surowców wtórnych (kartony, rolki, tkaniny) oraz darów natury zebranych podczas wspólnych spacerów.