Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne reguluje, czego dyrektorzy jako kierownicy samorządowych jednostek organizacyjnych nie mogą robić. Wśród zakazów znajdują się m.in.:

• Zasiadanie w organach spółek handlowych, fundacjach prowadzących działalność gospodarczą czy spółdzielniach.
• Prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek lub jako pełnomocnik.
• Zatrudnienie w spółkach prawa handlowego, jeżeli grozi to podejrzeniem interesowności.

Żaden z tych przepisów nie wykluczajednak jednoznacznie możliwości łączenia stanowisk dyrektora przedszkola i żłobka, o ile obie placówki mają charakter jednostek organizacyjnych JST.

Mimo braku formalnych przeciwwskazań, łączenie funkcji może generować konkretne problemy organizacyjne:

• Konflikt czasowy i kompetencyjny.Dyrektor nie może tłumaczyć niedopełnienia obowiązków w jednej placówce koniecznością działania w drugiej.
• Zróżnicowane regulacje prawne.Przedszkola podlegają przepisom Prawa oświatowego, a żłobki – ustawie o opiece nad dziećmi do lat 3. Wymaga to znajomości i stosowania różnych standardów, procedur i sprawozdawczości.
• Odpowiedzialność za personel i finanse.Dyrektor musi samodzielnie odpowiadać za zatrudnienie, budżet i kontrolę nad obydwoma zespołami.

W przypadku placówek niepublicznych wspomniane ograniczenia nie mają zastosowania. W takich sytuacjach właściciel lub organ prowadzący ma większą swobodę w kształtowaniu struktury zarządczej, choć także powinien mieć na względzie efektywność i bezpieczeństwo organizacyjne.

Dyrektor żłobka – jakie wymagania musi spełniać kandydat na to stanowisko? Zgodnie z ustawą o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 dyrektorem może zostać osoba, która posiada:

• wykształcenie wyższe i co najmniej 3 lata doświadczenia w pracy z dziećmi albo
• co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe i 5 lat doświadczenia w pracy z dziećmi.

Przepisy nie wskazują konkretnego kierunku studiów, który musi ukończyć dyrektor żłobka. Kwalifikacje kandydata ocenia się więc przede wszystkim na podstawie poziomu wykształcenia oraz wymaganego doświadczenia w pracy z dziećmi. Takie same ustawowe wymagania wobec dyrektora żłobka prywatnegoobowiązują co do zasady jak w placówce prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego.

Odrębne zasady dotyczą osoby kierującej klubem dziecięcym. Kierownik klubu dziecięcegopowinien posiadać kwalifikacje wymagane od opiekuna w żłobku lub klubie dziecięcym. Nie należy więc automatycznie utożsamiać wymagań dla dyrektora żłobka z wymaganiami dla osoby kierującej klubem dziecięcym.

Odpowiedź na pytanie, kto może pracować w żłobku, zależy od stanowiska i zakresu powierzonych obowiązków. Opiekunem może być m.in. osoba posiadająca kwalifikacje pielęgniarki, położnej, opiekunki dziecięcej, nauczyciela wychowania przedszkolnego lub edukacji wczesnoszkolnej, pedagoga opiekuńczo-wychowawczego, pedagoga wczesnej edukacji albo terapeuty pedagogicznego.

Kwalifikacje może posiadać również osoba, która ukończyła określone w ustawie studia lub studia podyplomowe, np. z zakresu pedagogiki małego dziecka, psychologii dziecięcej, wczesnego wspomagania rozwoju lub wspierania rozwoju dzieci.

W niektórych przypadkach możliwe jest uzyskanie kwalifikacji po ukończeniu odpowiedniego szkolenia. Osoba z wykształceniem średnim lub średnim branżowym może zostać opiekunem, jeżeli ma co najmniej rok doświadczenia w pracy z dziećmi do lat 3 albo ukończyła 280-godzinne szkolenie, obejmujące co najmniej 80 godzin zajęć praktycznych. Ustawa przewiduje również 80-godzinne szkolenie uzupełniające dla określonych kandydatów.

Sam kurs opiekuna w żłobku onlinenie daje automatycznie kwalifikacji do pracy. Należy sprawdzić, czy jego program, liczba godzin, część praktyczna oraz organizator spełniają wymagania wynikające z przepisów. Szczególne znaczenie ma to przy szkoleniu 280-godzinnym, ponieważ część praktyczna musi polegać na sprawowaniu opieki nad dzieckiem pod kierunkiem wykwalifikowanego opiekuna.

Dlatego przed zapisaniem się na kurs online kandydat powinien zweryfikować nie tylko nazwę szkolenia, lecz także jego podstawę prawną, zatwierdzony program, sposób realizacji praktyk i dokument potwierdzający ukończenie szkolenia.

Ustawa nie wyodrębnia stanowiska „pomoc opiekuna” jako odrębnego zawodu z własnym katalogiem kwalifikacji. Dlatego wymagania wobec pomocy opiekuna w żłobkuzależą od rzeczywistego zakresu czynności.

Jeżeli osoba wykonuje jedynie zadania pomocnicze, porządkowe lub organizacyjne i nie sprawuje samodzielnie opieki nad dziećmi, przepisy nie wymagają od niej kwalifikacji właściwych dla opiekuna. Jeżeli jednak ma samodzielnie zajmować się dziećmi, być uwzględniana w wymaganej liczbie opiekunów albo wykonywać ich ustawowe zadania, powinna spełniać kwalifikacje określone dla opiekuna.

Oznacza to, że kwalifikacje pomocy opiekuna w żłobkunależy oceniać nie na podstawie samej nazwy stanowiska, ale według faktycznie powierzonych obowiązków. Nie można powierzyć osobie bez wymaganych kwalifikacji samodzielnej opieki nad grupą dzieci tylko dlatego, że w umowie nazwano ją „pomocą opiekuna”.

Niezależnie od stanowiska osoby pracujące lub świadczące usługi w żłobku podlegają również wymaganiom dotyczącym niekaralności. Dyrektor, opiekun oraz inne osoby zatrudnione w placówce nie mogą figurować w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym ani być prawomocnie skazane za przestępstwo umyślne. Przed rozpoczęciem pracy przedstawiają także aktualne zaświadczenie o niekaralności, wystawione nie wcześniej niż 3 miesiące przed zatrudnieniem.

Wskazówki praktyczne dla JST i dyrektorów:

• W razie planowanego połączenia funkcji zadbaj o wyraźny podział czasu pracy i kompetencjimiędzy dwie jednostki.
• Zadbaj o formalne uregulowanie zakresu obowiązków – najlepiej w osobnych arkuszach organizacyjnych i regulaminach.
• Rozważ powołanie zastępcy lub koordynatoraw jednej z placówek.
• Skonsultuj projekt z prawnikiem specjalizującym się w prawie samorządowym i oświatowym.

Z perspektywy prawnej nie ma formalnych przeszkód, aby jedna osoba pełniła funkcję dyrektora zarówno samorządowego przedszkola, jak i żłobka prowadzonego przez gminę. Ustawa o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne nie zawiera przepisów, które wprost zakazywałyby takiego połączenia funkcji. Obie placówki, jako jednostki organizacyjne tej samej JST, mogą mieć wspólnego kierownika, o ile statut żłobka i przedszkola oraz regulacje lokalne na to pozwalają.

Warto jednak zauważyć, że:

• Przedszkole i żłobek funkcjonują w odmiennych reżimach prawnych – pierwsze podlega Prawu oświatowemu , drugieustawie z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. To oznacza różne wymagania w zakresie dokumentacji, nadzoru, organizacji pracy i obowiązków dyrektora.
• Dyrektor jako kierownik dwóch jednostek ponosi odpowiedzialność służbową i dyscyplinarnąza działania (i zaniechania) w każdej z nich niezależnie. W praktyce oznacza to, że nie można usprawiedliwiać np. uchybień w przedszkolu obowiązkami w żłobku – a odwrotnie.
• W przypadku kontroli zewnętrznych (np. ze strony kuratorium, sanepidu, NIK), problemy z organizacją pracy i zarządzaniemmogą być traktowane jako brak należytej staranności.

Rekomendacja:Jeśli JST rozważa łączenie funkcji dyrektora w przedszkolu i żłobku, należy zadbać o jasne ramy formalne: aktualizację statutów, precyzyjne określenie czasu pracy i obowiązków w obu jednostkach, a także analizę ryzyk organizacyjnych i kadrowych. Warto również rozważyć ustanowienie osoby wspomagającej dyrektora w jednej z placówek – np. w formie zastępcy lub koordynatora – co może zapobiec przeciążeniu jednej osoby obowiązkami.