Zmiany w dotacjach dla niepublicznych przedszkoli – co planuje MEN?

Po ogłoszeniu jednolitego tekstu ustawy o finansowaniu zadań oświatowych resort edukacji rozpoczął prace nad kolejnymi zmianami w przepisach dotyczących finansowania placówek oświatowych.

Z informacji przekazanych przez przedstawicieli Ministerstwa Edukacji Narodowej wynika, że przygotowywane są założenia do nowelizacji ustawy. Jednym z kierunków zmian ma być ograniczenie liczby obowiązkowych aktualizacji wysokości dotacji przeprowadzanych w ciągu roku budżetowego.

Planowane rozwiązania będą miały znaczenie zarówno dla jednostek samorządu terytorialnego przekazujących dotacje, jak i dla osób prowadzących niepubliczne szkoły i przedszkola.

Jednym z problemów, do którego odnoszą się planowane zmiany, jest częstotliwość aktualizowania kwot dotacji. Zdaniem przedstawicieli resortu edukacji liczba obowiązkowych aktualizacji powinna zostać ograniczona. Inaczej ma jednak wyglądać sytuacja szkół niepublicznych, a inaczej niepublicznych placówek wychowania przedszkolnego.

W przypadku szkół niepublicznych ministerstwo zakłada odejście od aktualizowania wysokości dotacji w trakcie roku budżetowego. Kwota ustalona na dany rok miałaby obowiązywać od 1 stycznia. Dla podmiotów prowadzących takie szkoły oznaczałoby to większą przewidywalność finansowania w całym roku.

W przypadku przedszkoli niepublicznych całkowite odejście od aktualizacji nie będzie jednak tak proste. Wynika to ze sposobu ustalania wysokości dotacji. Kwota przypadająca na dziecko jest powiązana z planowanymi wydatkami bieżącymi danej gminy na funkcjonowanie prowadzonych przez nią przedszkoli. Plany wydatkowe samorządu mogą zmieniać się w ciągu roku. Zmiana tych wielkości może zatem wpływać również na poziom dotacji należnej przedszkolu niepublicznemu.

Zdaniem przedstawicieli MEN z tego powodu w odniesieniu do przedszkoli konieczne będzie zachowanie mechanizmu aktualizacji. Ma on pozwalać na dostosowanie poziomu wypłacanych środków do aktualnych wartości stanowiących podstawę obliczenia dotacji.

Znacznie bardziej zasadnicza zmiana ma dotyczyć procedur obowiązujących przy udzielaniu i rozliczaniu dotacji.

Obecnie kwestie te są regulowane również w uchwałach podejmowanych przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego. Z materiału wynika, że MEN zamierza zrezygnować z delegacji ustawowej pozwalającej JST na samodzielne regulowanie w uchwałach trybu udzielania i rozliczania dotacji.

Zmiana ma dotyczyć również zasad:

• Przeprowadzania kontroli prawidłowości pobrania dotacji.

• Kontroli prawidłowości wykorzystania środków.

• Przedstawiania danych i informacji wykorzystywanych przy rozliczaniu dotacji.

To może być jedna z najważniejszych zmian z punktu widzenia podmiotów prowadzących niepubliczne przedszkola.

Zgodnie z zapowiedziami resortu dotychczasowe uchwały samorządowe miałyby zostać zastąpione jednolitymi standardami określonymi w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.

W praktyce oznaczałoby to odejście od sytuacji, w której sposób realizacji procedur dotacyjnych może różnić się w zależności od gminy, miasta czy powiatu.

Dla niepublicznych przedszkoli działających w różnych częściach kraju może mieć to istotne znaczenie. Jednolite regulacje centralne powinny ograniczyć różnice wynikające z lokalnego sposobu określania wymagań dotyczących składania dokumentów, rozliczeń czy kontroli wykorzystania dotacji.

Dopiero ostateczna treść nowych przepisów pokaże jednak, jak szczegółowe będą standardy ustalone przez ministra oraz ile swobody pozostanie jednostkom samorządu terytorialnego w organizacji poszczególnych czynności.

Z punktu widzenia osoby prowadzącej przedszkole najważniejsze mogą być dwa skutki planowanej reformy. Pierwszy dotyczy większej jednolitości procedur. Jeżeli lokalne uchwały zostaną zastąpione przepisami rozporządzenia, podstawowe zasady udzielania, rozliczania i kontrolowania dotacji będą wynikały z jednego źródła. Drugi dotyczy wysokości dotacji w ciągu roku. W przypadku przedszkoli nadal trzeba będzie liczyć się z jej zmianami wynikającymi z aktualizacji wartości mających wpływ na wysokość finansowania.

Oznacza to, że nawet po wejściu planowanych zmian osoba prowadząca niepubliczne przedszkole powinna na bieżąco monitorować informacje dotyczące wysokości należnej dotacji oraz uwzględniać możliwość korekty miesięcznych kwot.

W kontekście aktualizacji wysokości dotacji MEN zwraca również uwagę na obowiązujący mechanizm korygowania wypłat. Ustawa o finansowaniu zadań oświatowych nie zakłada, że każda zmiana wysokości należnej dotacji powoduje automatycznie konieczność natychmiastowego, jednorazowego zwrotu środków przez dotowany podmiot.

W przypadku zmiany kwoty dotacji mechanizm ustawowy pozwala odpowiednio zmniejszać albo zwiększać kolejne miesięczne części dotacji. Celem jest takie rozłożenie korekty, aby w całym roku została ostatecznie wypłacona prawidłowa roczna kwota przypadająca na ucznia lub dziecko.

Z przekazanego materiału wynika, że jednym z celów projektowanych zmian ma być przede wszystkim ujednolicenie stosowania przepisów przez jednostki samorządu terytorialnego. Obecny model oparty częściowo na lokalnych uchwałach oznacza, że podmioty prowadzące placówki niepubliczne funkcjonują w ramach procedur ustalanych przez poszczególne samorządy. Zastąpienie ich jednolitymi standardami wynikającymi z rozporządzenia może ograniczyć rozbieżności występujące pomiędzy poszczególnymi JST.

Tło dla dyskusji o systemie dotacyjnym stanowią również rosnące wydatki samorządów na finansowanie oświaty niepublicznej. Przywołana w materiale analiza Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych dotycząca lat 2018–2024 wskazuje na znaczący wzrost wydatków JST na szkoły niepubliczne.

Nie przesądza to jednak kierunku konkretnych zmian w finansowaniu przedszkoli. Z przedstawionych zapowiedzi wynika przede wszystkim zamiar uporządkowania procedur i ograniczenia części obowiązkowych aktualizacji.

Na obecnym etapie - nie. Przekazane informacje dotyczą prac nad założeniami do nowelizacji ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Dopóki nowe przepisy nie zostaną uchwalone i nie zostanie ustalony termin ich wejścia w życie, placówki stosują obowiązujące obecnie regulacje. Dyrektorzy oraz osoby prowadzące niepubliczne przedszkola powinny jednak śledzić dalszy przebieg prac, ponieważ zapowiadane rozwiązania mogą wpłynąć m.in. na:

• Sposób składania dokumentów potrzebnych do uzyskania dotacji.

• Zasady jej rozliczania.

• Procedury kontroli pobrania i wykorzystania dotacji.

• Zakres dokumentów wymaganych przez organ dotujący.

• Częstotliwość aktualizowania wysokości dotacji.

• Sposób korygowania miesięcznych kwot finansowania.

Szczególnie istotny będzie moment przedstawienia projektu konkretnych przepisów. Dopiero wtedy będzie można ocenić, jak szeroki będzie zakres ujednolicenia procedur oraz jakie obowiązki pozostaną po stronie osób prowadzących placówki niepubliczne.

W przypadku niepublicznych przedszkoli największego znaczenia nie należy upatrywać wyłącznie w zapowiedzi ograniczenia liczby aktualizacji. Ze względu na sposób obliczania dotacji przedszkolnych system korekt ma zostać zachowany. Znacznie bardziej odczuwalna może okazać się natomiast zmiana proceduralna - odejście od lokalnych uchwał JST na rzecz jednolitych standardów obowiązujących w całym kraju. Jeżeli zapowiedzi MEN zostaną zrealizowane w przedstawionym kształcie, osoba prowadząca niepubliczne przedszkole powinna otrzymać bardziej jednolite reguły dotyczące uzyskiwania, rozliczania i kontroli dotacji niezależnie od tego, na terenie której gminy placówka prowadzi działalność.