W piątek, 13 marca 2026 r., Sejm przyjął poprawkę Senatu do ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy 2061). Ustawa trafi teraz na biurko prezydenta.

Według prognozy demograficznej GUS obejmującej lata 2023–2060, populacja dzieci w wieku 7–14 lat w Polsce ulegnie znacznemu zmniejszeniu. W perspektywie do 2029 r. liczebność tej grupy zmniejszy się o około 5%, natomiast do 2034 r. spadek wyniesie już około 19,5%. W długiej perspektywie, do 2060 r., GUS przewiduje redukcję o około 30%, a w najbardziej pesymistycznym wariancie prognozy demograficznej nawet o 48,3%. Skutkiem będzie masowe zamykanie szkół, zwłaszcza w mniejszych i szybciej wyludniających się miejscowościach. A taka decyzja odbija się nie tylko na dzieciach, ale na ogół na całej lokalnej społeczności. Stąd pomysł, by uelastycznić kształtowanie sieci szkół oraz umożliwić im wykonywanie innych zadań.

Jedną z pierwszych zmian wprowadzonych przez rząd Zjednoczonej Prawicy było wzmocnienie kompetencji kuratorów oświaty, stąd zmiany wymagające wiążącej opinii kuratora oświaty na likwidację lub przekazanie szkoły. Nowa ustawa ma te przepisy uelastycznić. Wiążąca opinia kuratora oświaty nie będzie już wymagana przy:

• przekazywaniu szkoły przez jednostkę samorządu terytorialnego,
• zakładaniu bibliotek pedagogicznych,
• zakładaniu placówek doskonalenia nauczycieli.

Uzyskanie wiążącej opinii kuratora nie będzie także wymagane przy okazji zmiany siedziby placówki, jeżeli podlegały już odpowiedniej kontroli.

Ustawa wprowadzi również możliwość tworzenia zespołów, w skład których będą wchodziły szkoły podstawowe. - Taka konsolidacja umożliwia wyrównanie poziomu edukacji w poszczególnych szkołach podstawowych połączonych w zespół. Wyłonienie w drodze konkursu na dyrektora zespołu osoby o wysokich kwalifikacjach i zdolnościach organizacyjnych oraz zatrudnienie w zespole na pełne etaty nauczycieli z odpowiednim przygotowaniem (zamiast zatrudniania ich w poszczególnych szkołach na część etatu) daje większą gwarancję osiągnięcia wysokiej jakości nauczania - wskazano w uzasadnieniu.

Nowela uporządkuje ponadto przepisy dotyczące obwodu szkoły podstawowej - obecnie ustala się go w akcie założycielskim szkoły podstawowej oraz w gminnej uchwale w sprawie planu sieci publicznych szkół podstawowych. Po zmianach obwód szkoły będzie ustalany tylko w jednym akcie prawa miejscowego, w tzw. uchwale sieciowej, po uzyskaniu, tak jak dotychczas, wiążącej opinii kuratora oświaty. Przyjęto przy tym, że przepis nie będzie miał zastosowania do aktów założycielskich wydanych na podstawie dotychczasowych przepisów.

Kolejnym pomysłem, który ma zapobiec likwidacji szkół, jest wykorzystanie ich infrastruktury oraz zasobów kadrowych do innych celów niż te edukacyjne. Wynika to z rekomendacji Instytutu Badań Edukacyjnych, który wskazywał m.in., że masowym likwidacjom zapobiegnie wzmocnienie roli szkół jako centrów życia społecznego. Po zmianach infrastrukturę szkolną i przedszkolną można będzie wykorzystywać na potrzeby m.in. polityki senioralnej czy opieki nad dziećmi do lat trzech. Warunkiem jest uzyskanie pozytywnej opinii kuratora oświaty lub - w przypadku szkół artystycznych - Centrum Edukacji Artystycznej (to właśnie tej kwestii dotyczyła poprawka Senatu).

Ustawa wzmocnić ma także rolę rodziców uczniów - wprowadza m.in. obowiązek przeprowadzenia konsultacji społecznych w przypadku zamiaru likwidacji albo przekształcenia przedszkola, szkoły lub placówki oraz większą ochronę praw rodziców i uczniów uczących się w szkołach niepublicznych (np. przez utworzenie w szkołach niepublicznych organów przedstawicielskich rodziców, ustanowienie zasad i trybu skreślania ucznia z listy uczniów oraz warunków ustalania opłaty za kształcenie, wychowanie i opiekę w niepublicznej szkole).

Nowelizacja wprowadzi także inne, korzystne dla rodziców uczniów przepisy (zmiany w art. 105 i 106a UPO). Szkoła podstawowa licząca nie więcej niż 70 uczniów będzie mogła zapewnić zajęcia świetlicowe dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w tej szkole. Dodatkowo - po zmianach - dyrektor szkoły będzie zobowiązany do określenia wzoru wniosku o opiekę świetlicową oraz terminu jego składania - dzięki temu rodzice będą mogli łatwiej ubiegać się o miejsce dla dziecka. Wprowadzono również możliwość zapewnienia przez szkołę podwieczorku dla uczniów i dzieci w oddziale przedszkolnym, korzystających z zajęć świetlicowych. Ustawa ma obowiązywać po upływie czternastu dni od publikacji w dzienniku ustaw, o ile oczywiście prezydent jej nie zawetuje. Część przepisów obowiązywać będzie od roku szkolnego 2026/2027.