Ministerstwo Edukacji Narodowej przedstawiło związkom zawodowym założenia zmian, które mają zostać wprowadzone do przepisów regulujących postępowania wyjaśniające i dyscyplinarne. W kwietniu 2026 r. założenia do nowelizacji ustawy o Karcie Nauczyciela mają zostać wpisane do wykazu prac legislacyjnych. Krzysztof Stradomski, prawnik ZNP, poinformował, że projekt ustawy jest nadal w fazie konsultacji, a szczegóły zostaną doprecyzowane wkrótce. Związkowcy muszą porozumieć się z Ministerstwem Edukacji Narodowej w kwestiach dotyczących m.in. wynagrodzenia nauczyciela podczas zawieszenia oraz usprawiedliwiania nieobecności na rozprawach dyscyplinarnych. Konsensus dotyczący zmian w postępowaniu dyscyplinarnym nauczycieli został osiągnięty w 2025 r. przez przedstawicieli Związku Nauczycielstwa Polskiego, NSZZ „Solidarność”, Wolnego Związku Zawodowego „Oświata” oraz Związku Zawodowego „Rada Poradnictwa”. Postulaty dotyczyły wprowadzenia obowiązkowej mediacji oraz wzmocnienia gwarancji procesowych dla nauczycieli.

Związkowcy domagali się rozszerzenia katalogu kar dyscyplinarnych, zawartego w art. 76 ust. 1 Karty Nauczyciela, o karę upomnienia. Taka kara miałaby być wymierzana na posiedzeniu niejawnym na wniosek rzecznika dyscyplinarnego, przy zachowaniu możliwości wniesienia sprzeciwu, co skutkowałoby skierowaniem sprawy na rozprawę. Ponadto, kara wydalenia z zawodu miałaby zostać zmodyfikowana – zamiast obecnego zakazu przyjmowania do pracy na czas nieokreślony, wprowadza się okresowy zakaz, wynoszący od 6 miesięcy do 5 lat. Ta zmiana pozwoliłaby na lepsze dostosowanie kary do wagi przewinienia, co przyczyniłoby się do większej sprawiedliwości w wymiarze kar.

Kluczowym postulatem Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP) była propozycja wprowadzenia obowiązkowego etapu mediacji i procedury wyjaśniającej na poziomie szkoły/przedszkola, zanim rozpocznie się formalne postępowanie wyjaśniające. Mediacja miałaby być przeprowadzana przez mediatorów znajdujących się na specjalnej liście, a koszty pokrywałaby szkoła lub organ prowadzący. W związku z tym, proponowane zmiany obejmowałyby modyfikację art. 75 ust. 2a Karty Nauczyciela, pozwalając dyrektorowi szkoły lub organowi prowadzącemu zawiadomić rzecznika dyscyplinarnegotylko w sytuacji, gdy postępowanie naprawcze w szkole nie przyniesie oczekiwanego rezultatu.

Dodatkowo, ZNP postuluje wydłużenie terminu na zawiadomienie z obecnych 7 dni do 30 dni roboczych, co miałoby umożliwić dokładniejsze i bardziej rzetelne przeprowadzenie postępowania. Związkowcy podkreślają także konieczność wzmocnienia zasady domniemania niewinności, postulując, by trwające postępowanie dyscyplinarne nie mogło wpływać na uczestnictwo nauczyciela w konkursach na stanowisko dyrektora czy aplikowaniu o zatrudnienie w szkole. Ponadto, ZNP wskazuje na potrzebę wprowadzenia wymogu, aby wezwania świadków do rozprawy nie zawierały zarzutów stawianych nauczycielowi, powołując się na negatywne doświadczenia z niektórych województw. Kolejną zmianą jest obowiązkowa obecność obrońcy przy przesłuchaniu świadków, którzy nie ukończyli 18. roku życia, już na etapie postępowania wyjaśniającego.

W katalogu zaproponowanych zmian w postępowaniach dyscyplinarnych nauczycieli znalazła się także instytucja warunkowego umorzenia postępowania. Tego rodzaju umorzenie miałoby miejsce, gdy obwiniony nauczyciel pojednałby się z pokrzywdzonym, a jego zachowanie po popełnieniu czynu wskazywałoby, że wymierzenie kary byłoby nieuzasadnione. Takie rozwiązanie ma na celu bardziej elastyczne podejście do karania nauczycieli, uwzględniając okoliczności łagodzące.

Dodatkowo, planowane zmiany obejmują wydłużenie niektórych terminów związanych z postępowaniem dyscyplinarnym. W szczególności:

• termin na decyzję o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego na wniosek rzecznika zostałby wydłużony z obecnych 7 dni roboczych do 10 dni roboczych lub 14 dni kalendarzowych,
• termin na rozpatrzenie odwołania od zawieszenia w pełnieniu obowiązków nauczyciela również wydłużony zostałby do 10 dni roboczych lub 14 dni kalendarzowych,
• termin na sporządzenie pisemnego uzasadnienia orzeczenia zostałby wydłużony w analogiczny sposób,
• czas przerwania rozprawy wydłużony zostałby z obecnych 21 dni do 45 dni.

Te zmiany mają na celu poprawienie efektywności postępowań dyscyplinarnych i zapewnienie bardziej sprawiedliwego rozpatrywania spraw nauczycieli.

Związki zawodowe postulują, by rzecznikiem dyscyplinarnymbył czynny zawodowo nauczyciel, który posiada odpowiedni staż pracy oraz dobrze zna specyfikę pracy w szkole/przedszkolu. Tego rodzaju zmiana ma na celu zapewnienie, że osoba pełniąca tę funkcję będzie lepiej rozumiała realia szkolne, co pozwoli na sprawiedliwsze rozpatrywanie spraw. Dodatkowo, związkowcy wskazują na potrzebę zapewnienia lepszego wsparcia technicznego, administracyjnego i prawnego, co przyczyni się do usprawnienia całego procesu.

Jednym z poważniejszych zarzutów wobec obecnego systemu jest fakt, że rzecznik dyscyplinarny oraz komisja dyscyplinarna korzystają z tego samego doradcy prawnego, co narusza zasadę „nie można być sędzią we własnej sprawie”. Z tego powodu, strona społeczna domaga się, by rzecznicy dyscyplinarni, członkowie komisji oraz obrońcy z urzędu otrzymali znaczące podwyżki wynagrodzeń. Obecne stawki są uznawane za zbyt niskie i nieadekwatne do nakładu pracy, a zatem związkowcy proponują cykliczną waloryzację wynagrodzeń, z uwzględnieniem minimalnego lub przeciętnego wynagrodzenia.