Ministerstwo Edukacji Narodowej odniosło się do wątpliwości dotyczących sposobu naliczania opłat w publicznych placówkach wychowania przedszkolnego. Pytanie dotyczyło opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego ponad bezpłatny wymiar zajęć oraz opłat za korzystanie z wyżywienia.

Dla dyrektora przedszkola ma to istotne znaczenie praktyczne. Naliczenie opłaty za dany miesiąc jest bowiem związane z ustaleniem konkretnych danych: ile godzin dziecko przebywało w przedszkolu ponad bezpłatny wymiar oraz z ilu posiłków skorzystało. Na tej podstawie wyliczana jest należność wynikająca z obowiązujących przepisów i uchwał organu prowadzącego.

Wątpliwości w sprawie opłat za przedszkole zgłosił jeden z organów prowadzących. Wskazał, że mimo upływu kilku lat od wejścia w życie ustawy o finansowaniu zadań oświatowych w praktyce nadal pojawiają się rozbieżności co do tego, jak prawidłowo postępować przy naliczaniu należności.

Organ prowadzący przypomniał wcześniejsze wyjaśnienia MEN z 1 marca 2018 r. dotyczące opłat za publiczne przedszkola i umów cywilnoprawnych. Już w tamtym stanowisku resort wskazywał, że opłaty za korzystanie z wychowania przedszkolnego oraz opłaty za wyżywienie w publicznych placówkach wychowania przedszkolnego nie powinny być regulowane umowami cywilnoprawnymi. Podkreślano również, że ich naliczanie nie następuje w drodze decyzji administracyjnej, lecz jako czynność materialno-techniczna.

Mimo tych wyjaśnień w praktyce nadal można spotkać dwa podejścia. Pierwsze polega na naliczaniu miesięcznych należności zgodnie ze stanowiskiem MEN, czyli bez decyzji administracyjnej. Drugie zakłada konieczność wydawania decyzji administracyjnych dotyczących wysokości opłaty. Ministerstwo ponownie opowiedziało się za pierwszym rozwiązaniem.

MEN wskazało, że opłaty za korzystanie z wychowania przedszkolnego oraz opłaty za wyżywienie w publicznych placówkach wychowania przedszkolnego mają charakter publicznoprawny. Wynikają one z przepisów ustawy o finansowaniu zadań oświatowych oraz aktów wydanych na jej podstawie.

Oznacza to, że obowiązek ponoszenia tych opłat nie wynika z indywidualnie zawieranej umowy z rodzicem, lecz z przepisów prawa. Rodzic korzystający z publicznej placówki wychowania przedszkolnego ponosi należność ustalaną według zasad określonych w przepisach powszechnie obowiązujących oraz uchwałach właściwego organu.

Dla przedszkola oznacza to, że podstawą naliczenia opłat powinny być dane wynikające z organizacji pracy placówki i prowadzonej dokumentacji, a nie uznaniowe rozstrzygnięcie organu w indywidualnej sprawie administracyjnej.

Ministerstwo przypomniało, że wysokość opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego w publicznych przedszkolach oraz oddziałach przedszkolnych w publicznych szkołach podstawowych prowadzonych przez gminę określa rada gminy.

To rada gminy ustala zasady odpłatności za czas korzystania z wychowania przedszkolnego przekraczający bezpłatny wymiar zajęć. Rada gminy może również określić warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z tych opłat.

Dyrektor przedszkola nie ustala więc samodzielnie wysokości opłaty za pobyt dziecka ponad bezpłatny wymiar. Jego zadaniem jest organizacyjne zapewnienie prawidłowego naliczenia należności zgodnie z obowiązującymi przepisami, uchwałą rady gminy oraz danymi dotyczącymi faktycznego korzystania przez dziecko z przedszkola.

Najważniejsza część stanowiska MEN dotyczy charakteru miesięcznego naliczenia opłaty. Resort wskazał, że naliczenie konkretnej należności za dany miesiąc jest czynnością materialno-techniczną.

W praktyce oznacza to, że przedszkole lub właściwa jednostka obsługująca nie rozstrzyga indywidualnej sprawy administracyjnej i nie wydaje decyzji administracyjnej określającej wysokość należności. Dokonuje jedynie technicznego obliczenia kwoty, która wynika z wcześniej określonych zasad.

Miesięczna należność zależy przede wszystkim od:

• Rzeczywistego czasu pobytu dziecka w przedszkolu ponad bezpłatny wymiar zajęć.
• Liczby posiłków wydanych dziecku.
• Stawek ustalonych zgodnie z obowiązującymi przepisami i uchwałami.
• Ewentualnych zwolnień lub ulg, jeżeli zostały przewidziane przez radę gminy.

Takie obliczenie ma charakter techniczny. Nie wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego, ponieważ organ nie tworzy nowego obowiązku po stronie rodzica, ale wylicza należność wynikającą z przepisów i faktycznych danych.

Stanowisko MEN ma znaczenie nie tylko dla organów prowadzących, ale również dla dyrektorów przedszkoli. Skoro naliczenie opłat opiera się na danych dotyczących faktycznego korzystania z placówki, szczególnego znaczenia nabiera prawidłowe prowadzenie dokumentacji wewnętrznej.

Dyrektor powinien zadbać zwłaszcza o:

• Jasne zasady ewidencjonowania obecności dzieci.
• Rzetelne odnotowywanie czasu pobytu dziecka w przedszkolu.
• Prawidłowe dokumentowanie liczby wydanych posiłków.
• Spójność danych przekazywanych do naliczania opłat.
• Informowanie rodziców o zasadach odpłatności przyjętych w gminie.
• Stosowanie zasad zwolnień lub ulg, jeżeli zostały przewidziane w uchwale rady gminy.

Błędy w ewidencji mogą prowadzić do nieprawidłowego naliczenia należności, a w konsekwencji do sporów z rodzicami. Dlatego dyrektor powinien traktować ten obszar jako element organizacji pracy placówki, a nie wyłącznie kwestię finansowo-księgową.

Ministerstwo Edukacji Narodowej poinformowało również, że obecnie nie są prowadzone prace legislacyjne zmierzające do zmiany obowiązujących przepisów dotyczących opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego oraz opłat za wyżywienie w publicznych placówkach wychowania przedszkolnego.

Oznacza to, że przedszkola i organy prowadzące powinny nadal stosować obecne regulacje oraz dotychczasową wykładnię MEN. W praktyce miesięczne naliczanie opłat powinno być traktowane jako czynność materialno-techniczna, a nie jako decyzja administracyjna.

Źródło:

• Samorząd PAP.